كه عذاب من سخت است » ، « 98 » پس بهتر آن است كه از تكذيب آلاء خدا خوددارى كنيم .
[ 50 - 51 ] و نفوس ما خواستار به دست آوردن آگاهى بيشترى دربارهء دو جنّت است ، پس پروردگار ما مىگويد :
فِيهِما عَيْنانِ تَجْرِيانِ
« در آنها آبهاى دو چشمه روان است . » چشمه در دنيا به مخازن آب اتصال دارد ، و هر چه از آن خالى شود با آنچه از مخزن مىگيرد پر مىشود ، ولى خدا تنها نمىگويد : « عينان دو چشم » بلكه بر آن « تجريان روانند » را مىافزايد ، و اين بيان معرف آن است كه آب در آن جنتها در جريانى دايمى است كه بر زيبايى منظره مىافزايد .
قرآن از اين مطلب چيزى ياد نمىكند كه در دو چشمه چيست : آيا آب است ، يا شير ، يا شراب ، يا عسل يا چيزى ديگر ؟ و اين ابهام شوق نفس را بيشتر مىكند ، و خدا به عمد مبهم بيان كرده است ، و گفتهء او در جاى ديگرى از قرآن چنين است :
فَلا تَعْلَمُ / 345 نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ
« پس هيچ كس نمىداند كه چه روشنيهاى چشمى براى ايشان پنهان شده است تا پاداش عمل ايشان باشد » . « 99 » پس چه حسرتى است براى آن بندگان كه پروردگارشان اظهار دوستى به ايشان مىكند و آنان به او با بغض و كينه مىنگرند ، و او به ايشان نزديك مىشود و آنان خود را از او دور نگاه مىدارند و تكذيبش مىكنند ، و او پيوسته در حق ايشان ملاطفت مىكند ، و از تكذيبشان خشم نمىگيرد ، و به سبب انحراف ايشان از آلاء او از ايشان اعراض نمىكند بلكه خطاب و عتاب خود را بار ديگر تكرار مىكند .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
.
و عاقبتى خوشايند دارد ، او نيازمند تصديق ما به خودش و شكرگزارى از نعمتهايش نيست ، بدان سبب كه چيزى بر او نمىافزايد ، به همان گونه كه كفران و
هامش
( 98 ) - ابراهيم / 7 .
( 99 ) - السجدة / 17 .