- هر چند كه اينها از خواستههاى ايشان است - بلكه محرك حقيقى ايشان براى عبادت ، معرفت يقينى و ژرفى است كه به پروردگارشان - عزّ و جلّ - پيدا كردهاند ، و او را اهل و شايستهء پرستيدن يافتهاند و به اين جهت او را مىپرستند ، و امير المؤمنين ( ع ) گفت : « پس عبادت آزادگان اين چنين است ، و اين بالاترين عبادت است » ، و زين العابدين ( ع ) گفت : « من از آن اكراه دارم كه خدا را بپرستم و هدفى جز پاداش او نداشته باشم و چون بندهء طمع و طمعكار باشم كه اگر طمعى داشته باشد به كار برمىخيزد و گر نه به عمل برنمىخيزد ، و از آن بيزارم كه تنها از ترس عقاب او به عبادت او بپردازم و همچون بندهء بد و نافرمانى شوم كه اگر نترسد به كار برنمىخيزد » . . . گفته شد كه : پس براى چه او را مىپرستى ؟ ! و او گفت :
« بدان سبب كه او شايستهء آن است به سبب دستى كه بر من دارد و به سبب نعمتهايش » ، « 89 » و امام رضا ( ع ) دربارهء تأثير اين روش در عبادت مىگويد : « اگر خدا مردمان را به بهشت و آتش نمىترساند ، بر آنان واجب بود كه از او اطاعت كنند و به نافرمانى نپردازند ، به سبب تفضلى كه نسبت به آنان دارد و احسانى كه به ايشان مىكند ، و به سبب انعام او بر ايشان كه استحقاق او را نداشتهاند » . « 90 » امام صادق ( ع ) به محركهاى حقيقى براى رفتار اين گروه اشاره مىكند و آن را علم و معرفت مىداند و مىگويد : « هر كس بداند كه خداى عزّ و جلّ او را مىبيند ، و آنچه را كه مىگويد مىشنود و از كارهاى بد و نيكى كه مىكند با خبر است ، همين دانستن او را از پرداختن به كارهاى زشت بازمىدارد و او آن كس است كه از جايگاه پروردگارش بيمناك است و نفس خويش را از پيروى هوى باز مىدارد » . « 91 » حتى اگر اين گونه كسان از آتش بترسند يا در بهشت طمع بندند ، براى خود آنها نيست ، بلكه بدان سبب است كه اولى آنان را از خدا دور مىكند ، و دومى آنان را به مقام او تعالى نزديك مىكند
فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ
. و امام
هامش
( 89 ) - بحار الانوار ، ج 71 ، ص 174 .
( 90 ) - همان كتاب ، ص 210 .
( 91 ) - اصول كافى ، ج 3 ، ص 126 .