هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ
« اين است آن جهنمى كه مجرمان آن را دروغ مىپنداشتند . » پس با چشم يقين آن را مىبينند ، و بعد از تكذيب دراز به قبول و تصديق آن مىپردازند ، ولى اعتراف در اين هنگام هيچ سودى براى ايشان ندارد . اگر انسان از خطر پيش از وقوع آن آگاهى حاصل كند ، و فرصتى براى نجات باقى باشد ، اين علم و آگاهى براى او سودمند واقع مىشود ، ولى آنان آياتى را تكذيب كردند كه بر اين حق دلالت مىكرد ، پس به صورت سوخت و هيمهء جهنم درآمدند ، و اكنون آنان را مىبينيم كه ميان آتش و آب جوش در حركتاند .
يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ
« گردش مىكنند ميان آن آتش و آب گرم جوشان . » آن يعنى به حد خود از گرمى رسيده ، و مجرمان در طوافى دائم به سر مىبرند ، و فرشتگان آنان را ميان جهنم آتش و سيالهاى جوشان در درجات بالاى حرارت مىرانند ، و مجرم به آتش مىسوزد و مايعات جسم خود را از دست مىدهد ، و در صدد آشاميدن آب برمىآيد و چون آن را مىيابد مىبيند كه جوشان است ، و اين است حال نعمت در آن صورت كه آدمى در آن افراط ورزد و آن را مورد تكذيب قرار دهد و آن را مشركانه به جز خدا نسبت دهد ، يا آن را در معصيت به كار برد و حق سپاسگزارى از آن را ادا نكند ، و آنچه بر ما لازم است تصديق كردن به نعمتهاى خداوند رحمان است و گزاردن واجباتى كه در برابر آنها داريم . آنها رحمت خدايند ، پس يا بايد به صورت نقمتى درآوريم ، يا به صورت رحمتى بزرگتر و گستردهتر كه در دنيا رشد مىكند و در آخرت چند برابر آن را دريافت كنيم .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
.
/ 340 [ 46 - 47 ] و در پايان سياق با ما از جزاى كسانى سخن مىگويد كه پروردگارشان را ، چنان كه شايستهء شناخت او است ، شناختند و دانستند كه او رحمن است و آلاء او را تصديق كردند ، و قلبا آرزومند رحمت او شدند ، و عملا براى دست يافتن به آن تلاش كردند ، پس درهاى آن را در بهشتى بر روى آنان