خود كند ، بدان جهت كه بزرگترين وسيله براى انسان خواستار تسلط بر طبيعت علم و دانش است ، و خدا اين نعمت را به ما عنايت كرده ، به همان گونه كه در طبيعت حالت اجابت كردن خواستههاى ما را به وديعه نهاده است .
سپس تكذيب يكى از قوانين يا حقايق واقعى از جانب ما ، سبب آن مىشود كه راه بر ما بسته شود و به آنچه مىخواهيم نرسيم .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
.
/ 327 يكى از نعمتهاى خدا بر ما آن است كه راه يافتن و نفوذ به اقطار آسمان و زمين را ممكن ساخته ، و در اين خير و خوشى فراوان براى بشريت قرار داده است ، ولى ما گاه به تكذيب اين نعمت مىپردازيم ، و آن وقتى است كه مستقيما چنين قدرتى را تكذيب مىكنيم چنان كه پدران ما چنين كردند ، با حقيقت داشتن آن را درمىيابيم ولى آن را در امور زيانبخش به كار مىگيريم ، همچون تكبّر ورزيدن در زمين ، يا به جاى اين كه در مقابل اين نعمت بزرگ سپاسگزار خدا باشيم ، به كفران نعمت او برمىخيزيم ، و در آن هنگام امكان آن هست كه خدا ما را عذاب دهد و هيچ يار و ياورى نداشته باشيم ، در آن هنگام كه آتشى بيدود و پر زبانه و سخت داغ را در برابر خود مشاهده مىكنيم .
يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ
« بر شما شرارههايى از آتش و مس فرستاده مىشود و كسى به يارى شما برنمىخيزد . » شايد آيه در اين جا ، علاوه بر انديشهاى كه ذكر آن گذشت ، به حقيقتى علمى نيز اشاره داشته باشد ، و آن خطرهايى است كه انسان در سفرهاى فضايى با آنها رو به رو مىشود ، و مانع رسيدن او به مقصدى است كه در نظر گرفته بوده است ، و از آن جمله است بنا بر تصريح قرآن ، گازهاى افروخته كه علم نيز وجود آنها را تأييد مىكند ، و پارههاى فلزى ملتهبى كه به اسم شهابها و شهابسنگها خوانده مىشود ، و اين آخرى چيزى است كه بر قوانين و موانع ديگرى اضافه مىشود كه از نفوذ جلوگيرى مىكند و انسان بايد بر آن مسلط شود و به مقاومت در برابر آن بپردازد و ، يا بر آن پيروز شود ، و يا از آن اجتناب كند . پس اگر به اين سنت كافر شويم و