در عمل او ظاهر مىشود ، و شكر منافق از زبانش تجاوز نمىكند » . « 20 » و در صحيفهء سجّاديّه آمده است : « سپاس خداى را كه اگر بندگان خويش را از معرفت سپاس او نسبت به منتهاى پياپى خويش و ارزانى داشتن نعمتهاى آشكار خود باز مىداشت ، در منّتهاى او تصرف مىكردند بىآن كه به سپاسگزارى او بپردازند ، و از روزى گستردهء او بهرهمند مىشدند بى آن كه شكرگزار او باشند ، و چون چنين مىشدند ، از مرزهاى انسانيت بيرون مىرفتند و به مرز بهائم و چارپايان مىرسيدند ، و چنان مىشدند كه در كتاب محكم خويش بدين گونه آنان را توصيف كرده است :
إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا
« آنان نيستند مگر همچون چارپايان و بلكه گمراهتر » . « 21 » آن كه سورهء الرحمن را در معرض ملاحظه قرار دهد ، خواهد ديد كه آيات آن به روشى خاص طرح ريزى شده ، و بندهاى آن فراهم آمده در پيرامون نام الرحمن دور مىزند كه سوره براى آن آمده است كه ما را از طريق تجليات آن در نواحى مختلف زندگى با آن آشنا سازد ، و از اين خاستگاه هر بند در آن ما را با بعضى از نعمتهاى خدا آشنا مىسازد ، و سپس در برابر ما پرسشى مىآيد كه 31 بار در سوره تكرار مىشود ، و به همين گونه بندها با همان صيغه تا پايان سوره تكرار پيدا مىكند . پس هدف سوره آشنا كردن ما به پروردگارمان و شناساندن او جلّ جلاله به ما است ، و اين گام اول است كه ما را به هدفى برتر از معرفت رهبرى مىكند كه عبارت از عبادت و پرستش به تمام معنى كلمه است . پس از آن كه دريافتيم كه همهء اين نعمتها براى آن است كه به هدف معين مصلحت انسان برسد ، بايد ديد كه هدف خود انسان چيست ، و براى رسيدن به اين هدف چه نقشى را بايد به انجام برساند ؟
آن هدف شناختن خدا از طريق آيات و نعمتهاى او است ، و قيام به آن بدان گونه كه خداى عزّ و جلّ از طريق عبادت انجام دادن آن را از ما خواستار شده است .
هامش
( 20 ) - بحار الانوار ، ج 78 ، ص 378 .
( 21 ) - دعاى اول .