توانگر شد و شكر كردن بر وى وجوب پيدا كرد و به اتراف و كامرانى بيشتر مىپردازد ، و در زمين بيشتر تباهى مىكند ، يا چون خدا او را به فرمانروايى رساند ، بر مردم بزرگى مىفروشد و به طغيان و استبداد و خودرأيى مىپردازد ، و شايد اشارهاى به اين دو گفتهء او تعالى « فبأىّ آلاء » مشاهده كنيم ، و اين در صورتى است كه حرف با را در آن باى سببى در نظر بگيريم .
زندگى كه با همهء مفردات ايجابى و سلبى آن وجه خدا است ، ما را به ايمان به خدا دعوت مىكند ، و به تصديق كردن به آياتش و به فرمانبردارى از اوامرش ، پس ما با چه بهانه به تكذيب آلاء و نعمتهاى او مىپردازيم ؟ به چه دليل با هر نعمت هر چه بيشتر خود را زندانى ذات خويش مىسازيم ، در صورتى كه بايد خود را از آن رها سازيم و به آفاق ايمان به پروردگارمان عزّ و جلّ متوجه شويم ؟ ! به جاى اين لازم است كه هر وقت به ياد نعمت مىافتيم ، و از آن برخوردار مىشويم ، و حتى هر وقت كه آيهاى را تلاوت مىكنيم كه ما را به ياد نعمتهاى پروردگارمان مىاندازد ، و از جمله آنها آيهء كريمهء
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
، چنين بگوييم :
لا بشىء من آلائك ربنا نكذب « پروردگارا ! هيچ يك از آلاء و نعمتهاى تو را تكذيب نمىكنيم » ، كه اين خود سبب افزايش هدايت و سپاسگزارى و فضل خدا مىشود ، و در اين شك نيست كه هدف امام صادق ( ع ) از اين عبارت سخن محض نيست ، چه مهمتر از تصديق زبانى نعمت تصديق قلب و اندامها است ، و آن كس كه تصديق آلاء خدا مىكند كسى است كه واجب سپاسگزارى از او عزّ و جلّ را به انجام مىرساند ، و چنان كه امام عسكرى ( ع ) گفته است : « قدر نعمت را كسى جز سپاسگزار نمىداند ، و از نعمت كسى جز / 297 صاحب معرفت سپاسگزارى نمىكند » ، و سپاسگزار ، چنان كه امام هادى ( ع ) گفته است : « از سپاسگزارى خود را بيش از آن خوشبخت احساس مىكند كه از نعمت موجب سپاسگزارى ، بدان سبب كه نعمتها كالا است ، و شكر و سپاس هم متاع و كالا است و هم آخرت » ، « 19 » « و شكر مؤمن
هامش
( 19 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 187 .