تكذيب مىكنيد ؟ » اين نعمتها به اندازهاى فراوان و آشكار است كه هيچ كس راهى براى انكار آنها ندارد ، پس بهتر است اندكى توقف كنيم و در اين باره بينديشيم . شمارهء نعمتهاى خدا بر ما چند است ؟ هر ذرهاى در وجود ما و در محيط پيرامون ما نعمتى از خدا است ، و هر لحظهاى كه در آن به ادامهء زندگى مىپردازيم نعمتى ديگر . پس اگر همهء شاخههاى درختان را قلم و برگهاى آنها را كاغذ و درياها را مركب فرض كنيم و بخواهيم آنها را به ثبت برسانيم ، از شمارش آنها عاجز خواهيم بود ، و در آن هنگام كه پروردگار ما اين آيهء كريمه را پس از هر بندى تكرار مىكند كه مشتمل بر چيزى از آلاء و نعمتهاى او است ، در اين باره تأكيد مىكند كه آنچه ذكر آن گذشت چيز سادهاى از نعمتهاى فراوان او است ، چنان كه در اين گفتهء خداى عزّ و جلّ آمده است :
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْأَنْهارَ * وَ سَخَّرَ لَكُمُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ دائِبَيْنِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ * وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ
« خدا است آن كه آسمانها و زمين را آفريد ، و از آسمان آبى فرو فرستاد كه به وسيلهء آن ميوهها را براى روزى شما بيرون آورد ، و كشتى را مسخر شما ساخت تا در دريا به فرمان او به حركت در آيد ، و رودها را مسخر شما ساخت و خورشيد و ماه را مسخّر شما ساخت كه در پى يكديگر درمىآيند ، و نيز شب و روز را مسخر كرد * و از هر چه كه از او خوستار آن شديد به شما داد ، و اگر نعمتهاى خدا را بشماريد ، شمارش آن را به پايان نمىرسانيد ، و انسان چه اندازه ستمگر و ناسپاس است » . « 17 » آرى ، نعمتهاى خدا براى آن است كه حاجتهاى مادى و معنوى انسان را برآورده سازد ، ولى هدف بزرگتر آنها هدايت شدن انسان به وسيلهء آنها به شناخت بيشترى از پروردگار خويش است ، و خداوند متعال در سورهء نحل ، در بيان گوشهاى
هامش
( 17 ) - ابراهيم / 32 تا 34 .