دانهء گياهى كه خوراك عمدهء انسان است ، براى آن بوده است كه تمام كنندهء نعمت حلق و كامل كنندهء نعمتهاى سفره است ، و اين شكل از بيان متناسب با سياق و روش اين سوره است كه براى بيان كردن تجلّيات رحمت خدا نخست از نعمت خدا و بيش از همه از كاملترين گونهء آنها آغاز كند ، و شك نيست كه رحمت خدا در آن سفره بهتر متجلى مىشود كه بر آن ميوه وجود داشته باشد .
وَ النَّخْلُ ذاتُ الْأَكْمامِ
« و خرما بن با غلافهاى محتوى خوشهء گل . » اين نيز نمادى از رحمت خدا است ، و شايد به آنچه در اين حقيقت مهم است هنگامى بهتر نزديك مىشويم كه در تاريخ به عقب نگاه كنيم ، و متوجه اهميت نخل و نقش آن نسبت به انسان در آن روزگاران شويم كه از هسته تا تنه و برگ آن براى خوراندن به جانوران و مصارف ديگر استفاده مىكردند و در ساختن خانه و افروختن آتش آن را به كار مىبردند ، و اين همه علاوه بر ميوهء آن بوده كه تقريبا خوراك اصلى گروه كثيرى از مردمان در تمام ايام سال به شمار مىرفت .
ولى قرآن توجه ما را به غلافهاى خوشهء شكوفهء نخل جلب مىكند ، بدان سبب كه ميوهاى كه از آن به دست مىآيد مهمترين نعمت براى انسان است . او مىتواند بدون خانهء سقفدار با تنهء خرما زندگى كند ، و نيز بدون وسيلهاى براى گرم كردن خود ، ولى بدون خوردن زندگى براى او امكان پذير است ، و غلافهاى نخل محفظههايى است كه ميوه را از آفات و سموم حفظ مىكند ، بلكه در تكوين آن نقشى اساسى دارد ، بدان جهت كه به زهدانى شباهت دارد كه در آدمى جنين را در خود محفوظ مىدارد ، و قرآن در يكى از آيات خود ما را در آن هنگام متوجه به اين حقيقت مىكند كه از اين هر دو نمود در كنار يكديگر چنين سخن مىگويد :
وَ ما تَخْرُجُ مِنْ ثَمَراتٍ مِنْ أَكْمامِها وَ ما تَحْمِلُ مِنْ أُنْثى وَ لا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ
« و ميوهها از غلافهاى آنها بيرون نيايد ، و هيچ مادهاى باردار نشود و بار خود بر زمين ننهد / 294 مگر به علم او » ، « 14 » و اگر آن نبود ميوه به وجود نمىآمد ، و نخل به مرور زمان در آن هنگام
هامش
( 14 ) - فصّلت / 47 .