مراقبت آفريدگان حركت كند ، و اين بلاغ الاهى براى مشكل ژرف تفسير كردن نمودها و ظواهر آفرينش به صورت مادّى محض و بدون توجّه كردن به پيامدهاى آنها كه با رفتار بشر ارتباط پيدا مىكند ، حدّى قرار مىدهد ، و اين امرى است كه آن را از عبرت گرفتن و تذكره بودن دور مىكند .
إِنَّا أَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً واحِدَةً
ما براى ايشان يك صيحه و بانگ فرستاديم . » صوتى هولناك كه شايد شبيه بانگ انفجار بمب هستهاى در عصر حاضر يا بزرگتر از آن بوده باشد ، و از ابو بصير به روايت از امام صادق ( ع ) آمده است كه گفت : « پس چون شب به نيمه رسيد ، جبرييل آمد و چنان بانگى بر ايشان زد كه پردههاى گوشهايشان پاره و قلبهاشان شكافته / 245 و جگرهاشان دريده شد ، و در آن سه روز ( پيش از رسيدن صيحهء بيم دهنده ) حنوط كرده و كفن پوشيده بودند و مىدانستند كه عذاب بر ايشان نازل خواهد شد ، پس همگان ، از كوچك و بزرگ ، به يك چشم بر هم زدن مردند ، و هيچ بانگ زننده و هيچ چيزى در ميان ايشان باقى نماند مگر اين كه خدا آن را هلاك كرد ، پس در خانهها و خوابگاههاى خود به حال مرده برجاى ماندند ، سپس خداوند همراه با صيحه آتشى از آسمان فرو فرستاده كه همهء آنها را سوزاند » ، « 42 » تا اثرى از آنان در زندگى برجاى نماند ، و خدا بدان سبب به ضمير جمع گفت « إنّا » كه دليل بر تعظيم و تكبير باشد ، چه مقام مقام عزت و سلطهء خدا بود .
فَكانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ
« پس برگ خشك مخصوص ساختن حظيره و خوابگاه گوسفندان شدند . » آن بازمانده علفها و گياهان خشك و چوبهاى خشكى است كه در خوابگاه جانوران زير سم و چنگال آنها خرد مىشود و برجاى مىماند و راه خروج ندارد ، و معانى ديگرى نيز براى هشيم آمده است ولى آنچه بيان كرديم نزديكتر به نظر
هامش
( 42 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 184 .