معروف و نهى از منكر ، و مقاومت در برابر طاغيان و ستمگران را نيز شامل مىشده است .
/ 243 و امام على ( ع ) گفت :
« اى مردم ! خشنودى و خشم - از چيزى - همگان را در - پيامد آن - شريك سازد - و كيفر يا پاداش آنچه را كه بدان راضى شدهاند به آنان بپردازد - چنان كه ماده شتر ثمود را يك تن پى نمود و خدا همهء آنان را عذاب فرمود ، چرا - كه گرد اعتراض نگرديدند - و همگى آن كار را پسنديدند ، و خداى سبحانه گفت :
« ماده شتر را پى كردند و سرانجام پشيمان شدند » و ديرى نپاييد كه زمينشان بانگى كرد و فرو رفت ، چنان كه آهن تفت در زمين سخت » . « 40 » اين فرد منعكس كنندهء شخصيت حقيقى آن جامعه بود ، چه - با عمل خود - از ضمير فاسد آنان خبر مىداد ، و از عزم سست و ارادهء فلج شده و فكر گمراه ايشان و نبودن مؤسسات اصلاحى در ميان ايشان ، و چنين است در آن هنگام كه بر هر مجتمعى احكام سلبى و منفى حكومت مىكند ، كه اين حكومت در يك رهبرى گمراه و طاغى و نظام سياسى منحرف متجلى مىشود ، و عاقبت بد تنها به خود ستمكاران نمىرسد ، بلكه شامل حال همهء افراد آن مىشود ، و امكان آن هست كه آن فرد شقى و سنگدل از آن جهت دست و پاى ماده شتر را بريده باشد كه به آرزوى رياست خود دسترس پيدا كند ، و با عمل خود وارد معاملهء مستقيمى با مترفان و مستكبران شود ، و با جامعه به صورتى غير مستقيم ، چه آنان به عمل او خشنودى نشان دادند و او را از انجام دادن آن باز نداشتند .
فَتَعاطى
« پس خود را آماده ساخت . » شايد معنى آن باشد كه آمادهء انجام دادن اين جريمه و گناه شد ، و وسايل را فراهم آورد ، و محيط را براى آن آماده ساخت ، و از اين كلمه چنان برمىآيد كه اين جريمه به سرعت صورت نگرفت ، و نيازمند به مشاوره بود ، و طبيعت بيشتر
هامش
( 40 ) - نهج البلاغة ، خطبهء 201 .