بازگشتى دور است » ، « 90 » و اين طرز برخورد كافران است با حقايقى آشكار ، و قرآن اين ايستار ايشان را زشت و منكر مىشمارد .
وَ تَضْحَكُونَ وَ لا تَبْكُونَ * وَ أَنْتُمْ سامِدُونَ
« و مىخنديد و گريه نمىكنيد * و شما از غافلانيد . » سخن دربارهء قيامت و حقايق قاطع و بزرگ آن ، مىبايستى آدم عاقل را به گريستن و هراسيدن از خشم خدا وادارد ، و نيروهاى درونى او را به آن برانگيزد كه در فكر نجات از اين گرفتارى برآيند ، و خود را آمادهء قيامت سازند ، و سامد به معنى غافل است ، و به همان گونه كه غفلت نتيجهء خنديدن و تعجب كردن است ، كوشش و سعى نتيجهء طبيعى تصديق است و گريستن از ترس هول و هراسهاى ساعت .
[ 62 ] در مقابل اين ايستار نادرست نسبت به شنيدن سخنان مربوط به ساعت و قيامت ، قرآن ما را به ايستار سالمى راهنمايى مىكند كه مىبايستى بنا بر بيم دادنهاى الاهى اختيار كنيم ، و آن فرار كردن به سوى خداى عزّ و جلّ است ، و با سجود به مقام بزرگ او نزديك شدن .
فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَ اعْبُدُوا
« و به خدا سجده كنيد و او را بپرستيد . » سجود آشكار كنندهء اتّصال به خدا است ، و عبادت و پرستش جوهر و محتواى آن ، و سجدهاى كه ما را به خدا نزديك نكند ، و به عمل كردن به برنامههاى او در زندگى نيانجامد ، چه سودى مىتواند براى ما داشته باشد ؟ نمازى كه ما را از فحشاء و منكر بازندارد ، فايدهاش چيست ؟ و روزهاى كه سبب تزكيه و پاك شدن نفس نخورد به چه درد مىخورد ؟
و آخرين كلمه :
مشاهده مىكنيم كه سياق قرآنى اين سورهء مباركه را به دعوت به سجود پايان مىدهد ، / 200 و همين امر واجب مىكند كه هر كس كه اين آيه را مىخواند يا آن را مىشنود ، فورا و در هر حال كه هست به سجده بيفتد ، و از آن روى چنين است كه
هامش
( 90 ) - ق / 2 و 3 .