ب : به جهت آن كه آنان از دو نسل بودند و جز نسل اول ايشان هلاك نشد .
ج : خدا مىخواست سفاهت انديشهء تقديس اوّليان را كه جاهليان و از جملهء آنان قريش بر اين اعتقاد بودند آشكار سازد .
[ 51 ] بعد از عاد قوم ثمود آمدند كه پيغمبر مبعوث بر آنان صالح ( ع ) بود كه او را تكذيب و ناقهء آيت خدا را پى كردند كه نشانهاى آشكار بود و خدا آنان را هلاك كرد .
/ 195
وَ ثَمُودَ فَما أَبْقى
« و ثمود را بر جاى نگذاشت . » در آن جا گفت « الأولى » و در اين جا « فما أبقى » ، بدان جهت كه ثمود همگى با باد صرصرى كه بر ايشان وزيد هلاك شدند و كسى از آنان برجاى نماند ، بر خلاف عاد كه اوليان ايشان هلاك شدند و ما بقى برجاى ماندند ، و اين كلمه اندازهء تشبّث ثمود را به بقا براى ما آشكار مىسازد ، چه هر حيله و قوهاى كه در تصرف داشتند همچون تلاش براى باقى ماندن كردند ، ولى چون غضب خدا ايشان را فرا گرفت هيچ كارى از دست آنان برنيامد .
[ 52 ] و پيش از اين هر دو قوم ، قوم نوح طعمهء هلاكت شدند .
وَ قَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَ أَطْغى
« و قوم نوح پيش از ايشان ستمگرتر و گردنكشتر بودند . » بدان سبب كه از لحاظ كفر ورزيدن به خدا و نافرمانى نسبت به انبيا نخستين قوم محسوب مىشوند ، و نيز به آن سبب كه اصرار بر گمراهى داشتند و نسلى پس از نسل ديگر ، على رغم 950 سال تبليغ آشكار و مستمر نوح ( ع ) براى رسالت هنوز نسبت به حق استكبار نشان مىدادند .
در ستمكارى بر همهء اقوام پيشى داشتند ، زيرا كه خود را از همهء ارزشهاى دينى و انسانى آزاد كردند ، و نيز از جهت طغيان چنين بودند ، بدان سبب كه امكانات فراوان در اختيار داشتند و اين همه را بر ضد رسالت و رسول به كار مىانداختند . و با وجود اين خدا آنان را هلاك كرد و به هيچ وجه از رسيدن عذاب