مسئول نفس خويش است ، و به هيچ وجه ممكن نيست كه تحمل مسئوليت اعمال خويش را بر عهدهء ديگران بگذارد .
أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى
« كه هيچ برندهء بارى ( از گناه ) بار ديگرى را برنخواهد داشت . » وزر به معنى بار سنگين است ، و وازرة نفسى است كه آن را حمل مىكند .
پس هر كس حامل بار خويش است و هرگز بار ديگرى را بر آن اضافه نخواهد كرد ، و اگر انسان بداند كه معنى مسئوليت چيست ، و هر كس چگونه ناتوان و در حال فرو ريختن در روز قيامت در برابر پروردگارش مىايستد كه هيچ عذر و قوتى در اختيار ندارد ، از آن به خوبى آگاه مىشود كه چه اندازه انداختن بار مسئوليت خويش بر دوش ديگران ، به اين گمان كه آنان آن را حمل خواهند كرد ، باطل و بىمعنى است . ايستگاه قيامت ايستگاهى هولناك است كه هر كس براى رهايى خويش تلاش مىكند ، و آن اندازه گرفتارى دارد كه نتواند به گرفتاريهاى ديگران برسد .
/ 188 اين رشته آيات انديشهء فداء را كه ترسايان به عيسى ( ع ) چسبانده و گفتهاند كه او كشته شد و خود را فداى آنان كرد از اثر مىاندازد ، چه او براى آن مبعوث شده بود تا چنين انحرافى را از پيروان موسى دور كند .
[ 39 - 41 ] به همان گونه كه بارهاى انسان را ديگرى برنمىدارد ، حسنات ديگران هم به او بازنمىگردد ، و به گفتهء امام على ( ع ) : « ارزش هر كس به چيزى است كه سبب نيكويى او مىشود » .
وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى
« و هر انسان مالك چيزى است كه براى به دست آوردن آن سعى و تلاش كرده باشد . » سعى عبارت از آن كارى است كه شخص به خواست و بنا بر فهم و درايت خويش به آن برخاسته باشد ، از گفتار و كردار و جز اينها . پس حركت كردن جزئى از سعى است ، و فهم و هدف و نيت نيز جزئى از آن به شمار مىرود . و انسان كسى است كه خود واقع و سرنوشت حقيقى خود را مىسازد ، و هر اندازه سعى وى