و در اين جا سياق وارد بحث مفصلى مربوط به گمراهيهاى مشركان بر اثر دورى جستن ايشان از هدايت رسالت مىشود ، و مىگويد كه اعتقاد ايشان به بتها از نظر متقاعد شدن ايشان نيست ، بلكه هدف آنان از اين پرستش بتان دست يافتن به شفاعت و فرار از مسئوليت است ، و آيات اين گمراهى با تأكيد كردن بر اين كه فرشتگان ، با وجود مقامى كه در نزد خدا دارند ، تنها پس از اذن و رضايت خدا مىتوانند به شفاعت بپردازند ، تا چه رسد به آن بتان سنگى كه نه مىبينند و نه مىشنوند ، و هيچ سود و زيانى ندارند ، بلكه اعتقاد داشتن به آنها موجب عذاب و غضب خدا است ؟ آرى ، آنان چنين چيزى را آرزو دارند و گمان مىكنند ، و گمان به هيچ وجه نمىتواند كارى به جاى حق انجام دهد ، چه در اين عالم چيزى به جز حق نيست ، و حق آن است كه انسان به چيزى دسترس پيدا مىكند كه براى آن بكوشد .
شرح آيات :
[ 19 - 20 ] نادانى زمينهء بيشتر عقايد فاسد است ، و مشركان از آن روى كه از عظمت و آيات خدا معرفتى نداشتند ، به پرستش بتان آغاز كردند ، و به همين سبب مشاهده مىكنيم كه قرآن ، پس از تأكيد دربارهء علم پيغمبر ( ص ) به پروردگارش از راه وحى ، به بيان فساد عقايد مشركان و پرستيدن خدايان قلابى و ناسرهء ايشان مىپردازد ، و آنان را به آن توجيه مىكند كه به علم و بصيرت پيدا كردن نسبت به حقايق بپردازند و دنبال هوى و هوس رفتن را كنار گذارند ، و با ابراز نفرت از اين گمراهى چنين مىگويد :
أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى * وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرى
« آيا شما لات و عزّى را ديديد ؟ * و منات را كه سومى آنها بود ؟ » اينها از معروفترين بتانى بودند كه مشركان در جاهليّت به پرستش آنها مىپرداختند ؛ و گفتهاند كه لات بت اهل طائف بود كه براى آن كاهنان و نگاهبانان و پرده دارانى قرار داده بودند ، و آن را مؤنث خداى سبحانه و تعالى مىدانستند و مىگفتند : اگر مردم مكه را خانهاى است كه هر سال به زيارت و