براى چيزى است كه پس از آن مىآيد ، و شايد سبب آن باشد كه در احتمالات پيشين بطلان مطلب آشكار است و شنونده را بر آن مىدارد كه به جستجوى احتمال صحيح بپردازد ، و مىپرسد : پس اينان به چه سبب با رسالت به معارضه برخاستهاند ؟ و پاسخ به صورت احتمالى مىآيد ، ولى شنونده آن را مستقيما مىپذيرد ، و چنان به نظر مىرسد كه او حقيقت را اكتشاف كرده است .
از كليت اين آيه به انديشهاى توجه پيدا مىكنيم كه قرآن بسيار به آن اشاره كرده است ، و آن اين كه احتياط از عقل است ، پس بر مؤمن چنان شايسته است كه در رد كردن انديشهاى كه آن را شنيده شتاب نور زد ، بلكه امكان صحت آن را مفروض خود گيرد ، و سپس سر فرصت دربارهء آن بينديشد ، و پس از انديشيدن عينى دقيق دربارهء آن ايستار لازم را براى خود انتخاب كند .
و كسانى كه رسالت را رد كردند ، در اين رد كردن به عقل متكى نبودند ، بلكه رهبر آنان طغيان و گردنكشى بود ، بدان سبب كه عقل شهوت را مقيد مىسازد و براى آن قاعدهاى قرار مىدهد ، در صورتى كه طغيان آن را به راه مىاندازد و بلكه خود آن را قاعده و قانون قرار مىدهد ، و اگر آنان از راهنمايى عقلهاشان پيروى مىكردند ، به آن ايمان مىآوردند ، بدان جهت كه آن نيز به عقل هدايت مىكند ، به همان گونه كه عقل به ايمان هدايت مىكند .
[ 33 ] و يكى از نتايج پيروى از هواى ايشان در ارزيابى رسالت و رسول ( ص ) متهم ساختن رسول است به اين كه از جانب خدا سخن نمىگويد ، و آنچه در نزد او است رسالت از پروردگار نيست ، بلكه ساختهء فكر خود او است .
/ 122 خردهاى ايشان چنان حكم مىكند كه آنچه او آورده درست است ، ولى نمىخواهند خود را ملزم به قبول مسئوليت كنند ، و به همين سبب دنبال بهانهاى مىگردند كه ايمان نياوردن خودشان را با آن توجيه كنند و آن را خوب جلوه دهند ، پس گفتند كه : ما به عظمت رسول و عظمت آنچه آورده است ايمان داريم ، ولى اين ساخته و پرداخته هوشمندى و نبوغ او است ، و ما الزامى به آن نداريم كه از آنچه از نبوغهاى بشرى سرچشمه مىگيرد پيروى كنيم ، بلكه تنها از وحى خدا پيروى مىكنيم و بس ،
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 119
مساهمون: احمد آرام
ص١١٩