وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ
« و بعضى از آنان پرسشكنان روى به بعضى ديگر مىكنند . » از حال آنان در دنيا پرسش مىكنند ، و صفت مشاوره در ميان افراد مؤمن از صفات تمدنى است و اين امر در آخرت دنباله و ادامهء وضعى است كه در دنيا داشتهاند و اين مشاوره ميانشان رايج بوده است ، و به همين سبب رو به يكديگر مىكنند ، و بر عكس اين است حالت پراكندگى و پشت به يكديگر كردن كه از نشانههاى عقب ماندگى ملتها و مجتمعها است .
قالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنا مُشْفِقِينَ
« گفتند كه : ما پيش از اين در ميان كسانمان ترسان بوديم . » ترس از خدا چيزى است كه انسان را از زندگى هزل و لهو و لعب به زندگى همراه با تلاش / 112 و كوشش و تحمل رنج منتقل مىكند ، و تخم تقوا را در قلب او مىكارد ، و به همين سبب او را به اجراى حق با عزمى راسخ برمىانگيزد . و آن نيروى محرّكى براى آن است كه او را پيوسته براى عملى كردن صحيح برنامههاى وحى به كار وامىدارد ، و چون ترس از نيروهاى ديگر و مغرور شدن به خود به عمل و خواستار شدن راحت و فشار شهوت و چيزهاى ديگر مشابه با اينها همه از قيودى است كه آدمى را اسير خود مىكند و او را از كوشش و تسليم شدن به خدا بازمىدارد ، ترس از خدا او را از همهء اين قيدها آزاد مىكند .
گاه مقابل كلمهء « المشفقين ترسندگان » كه در اين آيه آمده ، كلمه « مسرور » است كه در اين آيه ديده مىشود :
وَ أَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ * فَسَوْفَ يَدْعُوا ثُبُوراً * وَ يَصْلى سَعِيراً * إِنَّهُ كانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُوراً
» ، « 42 » كه به معنى خوشحالى همراه با تكبّر است و خدا شخص متكبّر و خودخواه را دوست ندارد ، بدان سبب كه اين گونه سرور ( همراه با بى مبالاتى ) سعى و تلاش شخص را از راه خود خارج مىكند يا به صورت كامل او را از كوشش و تلاش براى تقرب به
هامش
( 42 ) - الانشقاق / 10 تا 13 .