و اين امر ارتباط گستردهاى را كه ميان ياد كرد از خدا همراه با بهرهمند شدن از نعمت او ، و به ياد آوردن نجات پرهيزگاران از آتش وجود دارد ، مجسم مىسازد .
وَ وَقاهُمْ رَبُّهُمْ عَذابَ الْجَحِيمِ
« و پروردگارشان آنان را از عذاب جهنم حفظ كرد . » [ 19 ] بهشت از دنيا بدان سبب تمايز دارد كه نعمتهاى آن همه بر اصحاب بهشت مباح و روا است ، و هيچ چيز حرام و مكروه ، و هيچ تكليف و مسئوليت در آن وجود ندارد ، و هر چه بخواهند مىخورند و مىآشامند .
كُلُوا وَ اشْرَبُوا هَنِيئاً
« بخوريد و بياشاميد و گواراتان باد . » خوردن و نوشيدن گوارا نيست مگر آنكه خوراك و نوشاك پاكيزه و خوشمزه و مطابق دلخواه بوده باشد ، و سودمند واقع شود و زيانى نرساند ، و راحت و اطمينان و بهرهمندى را از شخص سلب نكند ، ولى راهى به اين نعمتها جز پرداختن به عمل صالح وجود ندارد ، و به همين جهت همراه با دعوت پرهيزگاران به نعيم
كُلُوا وَ اشْرَبُوا
بيانى از اين حقيقت مىآيد :
بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
« در برابر كارهايى كه كرده بوديد . » اين سبب يگانهء رفتن به بهشت است ، پس هر كس از خدا بترسد ، خدا او را از رسيدن به عذاب جهنم باز مىدارد . و در هنگام مقايسه كردن ميان كيفر اهل آتش با اين آيه مىبينيم كه قرآن در آن جا از سبب / 106 عذاب با اين گفتهاش :
بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
« آنچه مىكرديد . » ياد كرده است ، در صورتى كه براى بيان سبب رحمت در اين جا گفته است :
بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
با اضافه كردن كلمهء باى بعضيت ، و اين دلالت بر آن دارد كه جزا در آنجا خود اعمال ايشان است و از لحاظ نوع و كمّيّت برابر با آنها است ، در صورتى كه پاداش اصحاب بهشت مضاعف است و عمل ايشان تنها سبب و وسيلهاى است .
[ 20 ]
مُتَّكِئِينَ عَلى سُرُرٍ مَصْفُوفَةٍ
« تكيه كنندگان بر تختهاى به رديف چيده شده . » راغب اصفهانى در مفردات خود گفته است : و سريرى كه بر آن مىنشينند