معلوم شود كه مفعول مطلق آن به صورت جنس آمده است نه به صورت فرد ، و به همين سبب خدا نگفته است ( و يدعّون دعّة ) بلكه به جاى دعّة « دعّا » آورده است ، و شايد مكذبان در آن روز تلاش كنند تا از جهنم و عظمت عذاب آن رهايى يابند ، و به همين جهت با پاى خود به سوى آن پيش نمىروند و در نتيجه آنان را با اكراهشان مكرر در مكرر به سوى جهنم مىرانند .
/ 102 [ 14 ] و هنگامى كه به آن مىرسند ، به ايشان خطاب مىرسد كه :
هذِهِ النَّارُ الَّتِي كُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ
« اين همان آتشى است كه آن را تكذيب مىكرديد . » و اين جزئى از تكذيب كلى ايشان نسبت به حقايقى است كه رسالت برايشان آورده بود .
[ 15 ] و در آنجا كه جهنم را مىبينند و گرمى آتش آن را احساس مىكنند ، از ايشان مىپرسند :
أَ فَسِحْرٌ هذا أَمْ أَنْتُمْ لا تُبْصِرُونَ
« آيا اين جادو است يا شما نمىبينيد ؟ » حقايق غيبى كه قرآن دربارهء آنها سخن مىگويد ، همچون حقايقى آشكار است كه در برابر انسان قرار گرفته باشد ، بلكه بعضى از آنها تجلّى و وضوحى بيشتر دارد ، ولى بينش بشر با حجاب غفلت و شهوت از كار افتاده ، و قلب او را كبر و انكارى بزرگ در ميان گرفته است ، پس او را چنان مىبينى كه به تصديق آن نمىپردازد ، و آيات و نشانههاى آن را با كمال تأثيرى كه بر وى دارد ، گونهاى از جادو تصور مىكند ، شگفتا بر اين انسان دشمن سخت كه چگونه خود را از حقايق برتر و بالاتر مىبيند و منكر آنها مىشود ، و چنان مىپندارد كه آثار آنها بر جان او چيزى جز خيال تمركز يافتهاى نيست كه جادو نام دارد ، پس آيا مىتواند آتش جهنم را هم به اين كه جادو است تفسير كند ؟
[ 16 ] آتش حقّ و آشكار است و پرهيزگاران آن را در هر گناه و معصيت مىبينند ، پس دروغ و فريب و نفاق و خيانت و . . . و . . . همه در بصيرت ايشان