صورتى كه خدا آنها را پراكنده ساخته و بيان كرده است كه نظام جهانى با همهء عظمت آن در روز قيامت بر جاى نمىماند تا چه رسد به اين پيوستگيها و ارزشها ! / 101 [ 12 ] و مكذّبان از حساب خود حقيقت داشتن جزا را حذف مىكنند ، و به همين سبب از احساس مسئوليت خود را دور نگاه مىدارند ، و بدين گونه زندگى آنان شكل عبث و بيهوده به خود مىگيرد كه از همهء ضوابط و پيشامدها به دور است و همه به لهو و لعب مىگذرد .
الَّذِينَ هُمْ فِي خَوْضٍ يَلْعَبُونَ
« كسانى كه در يك سرگرمى به بازى مشغولاند . » اين تعريف براى شخصيت مكذّبان ما را به دو حقيقت مهم راهنمايى مىكند :
اول : اين كه مكذّب تنها كسى نيست كه رسالت اسلامى را باطل نمىداند ، بلكه هر انسانى است كه در زندگى از قبول و تحمّل مسئوليت مىگريزد .
دوم : تكذيب كنندگان براى فرار از تحمّل مسئوليت است كه رسالت را تكذيب مىكنند ، مگر چنان نيست كه رسالت مردمان را به كوشش و جهاد و انفاق و . . . و . . مىخواند ، پس چه بهتر كه به آن كافر شوند تا انجام هيچ يك از اين وظايف گردنگير آنان نشود ! ولى آيا از عذاب خدا به كجا مىتوانند بگريزند ؟
[ 13 ] و چون سخن از اين گروه از مردم در جريان است ، آهنگ خطاب سخت و خشن مىشود .
يَوْمَ يُدَعُّونَ إِلى نارِ جَهَنَّمَ دَعًّا
« آن روز كه به سوى آتش جهنم رانده مىشوند ، با چه راندنى ! » و دعّ راندنى است كه با سختى و جفا و تكرار صورت مىگيرد ، و مؤيد آن اين گفتهء خداى تعالى است :
أَ رَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ * فَذلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ
« آيا آن كس را ديدى كه دين را تكذيب مىكند * او همان كس است كه يتيم را مىراند » ، « 24 » و شايد احتمال شامل بودن كلمهء « دعّ » بر معنى تكرار از آن جا
هامش
( 24 ) - الماعون / 1 و 2 .