1 . داراى قيافهء حق به جانبند
مفسران مىگويند : منافقان عصر رسالت ، افرادى خوش قيافه و زيبارو بودند . عبداللّهبن أُبى سردستهء منافقين و دوستان و همفكران وى افرادى بلند قامت و خوش قيافه بوده و از زيبايى ظاهر بهرهء كافى داشتند « 1 » بنابر اين ، نمىتوان آن را نشانهاى كلى و عمومى دانست .
ممكن است مقصود از جملهء « وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُك أَجْسامُهُمْ » اين باشد كه افراد منافق در برخورد با افراد مؤمن ، قيافهء حق به جانبى مىگيرند ، اين قيافه و سكوت و آرامش و نگاههاى آرام آنان ( كههمگى براى پوشاندن نفاق درونى است ) همه را به تعجب وامىدارد و تصور مىكنند كه آنان افراد صالحى هستند .
شايد اين احتمال به ظاهر آيه از معنايى كه مفسران گفتهاند نزديكتر باشد و روى اين احتمال ، نشانهاى كلى و يا غالبى خواهد بود و منافقان براى پوشاندن صفت نفاق خود و جا زدن خويش در جرگهء مؤمنان ، به آن پناه مىبرند ، در صورتى كه زير آن قيافه ، خوى درندگى و عداوت ريشهدار خود را پنهان مىدارند . البته اين سكوت و آرامش مانع از آن نيست كه در مواقعى حراف و پشتهمانداز نيز باشند .
2 . پشت هم انداز و خوش گفتارند
نكتهء اين كار روشن است ؛ زيرا از آن جا كه در باطن ، ايمان
هامش
( 1 ) . طبرسى ، مجمع البيان ، ج 10 ، سورهء منافقون .