واقع همچون روز قيامت ترسناك باشد ، خود را به نادانى زدن در برابر آن ، يك تراژدى حقيقى براى انسان است .
[ 27 ]
وَ لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَخْسَرُ / 102 الْمُبْطِلُونَ
و خدا را است پادشاهى آسمانها و زمين ، و در آن روز كه ساعت برپا شود ، باطلكاران زيانديده خواهند بود .
آن نادانان چنان مىپندارند كه تكذيب ايشان نسبت به ساعت و استهزا كردن آن براى آنان بسنده است ، هرگز چنين نيست . . . پروردگار ما مىگويد : ملك آسمانها و زمين مخصوص خدا است ، و خدا هيچ چيزى از آن را به باطل به كسى نمىدهد ، و اما روزى آنان از آن همان چيزى است كه به ايشان مىبخشد ، پس اگر به انجام دادن كارهاى باطل بپردازند ، در روز قيامت زيانكار خواهند بود ، مگر دنيا كشتزار آخرت نيست ؟ مگر آنچه از نيرو و مال و فرزندان در تصرف ما است سرمايهء يگانهء ما نيست ، پس اگر كار آنها را اصلاح نكنيم و آن را در دست لهو و باطل قرار دهيم ، زيان كردهايم .
[ 28 ] و داستان ملتها و اقوامى را براى ما نقل مىكند كه عمل و گفتار باطل داشتند و از حال ايشان در آن روز به ما خبر مىدهد و مىگويد :
وَ تَرى كُلَّ أُمَّةٍ جاثِيَةً
و هر امت را به زانو در آمده مىبينى .
و جثو به معنى نشستن بر سر زانو با خشوع و خوارى است .
كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى كِتابِهَا
و هر امت به كتابش خوانده مىشود .
و مقصود از كتاب نامهء اعمال امتها و ملتها است .
و در اين جا اين سؤال پيش مىآيد كه : چرا پروردگار ما مىگويد
كُلَّ أُمَّةٍ
هر امت » و نمىگويد كل فرد هر نفر » ؟ .
شايد جواب ، آن باشد كه قرآن حكيم اشاره به احساس توافق با مجتمع در انسان دارد كه مجموع افراد را مسئول از هر فرد قرار مىدهد ، به همان گونه كه فرد در مقابل مجموع مسئوليت دارد ، و از آن جهت چنين است كه بسيارى از اعمال و عادات فرد چنان است كه مجموع مسئول آن است ، و مىتوانيم اجتماع را به قافلهاى