زبانى را بخواند و بشنود كه آن را نمىفهمند ، چه فايدهاى مىتواند براى او داشته باشد ؟ آيا آدم بيسواد از نگاه كردن به كتاب سود مىبرد ، و شخص غير پزشك از ديدن عوارض چه اطلاعى مىتواند از حقيقت بيمارى به دست آورد ؟
به همين گونه نگاههاى كسانى كه هواهاى خود را مىپرستند بيهوده است و از آنها چيزى عايدشان نمىشود ، از آن رو كه توجهشان تنها به ظواهر امور است و قصد رسيدن به حقايق را ندارند به همين جهت از آنها محجوب ماندهاند .
در حديثى از امير المؤمنين - عليه السلام - در صفت آنان چنين آمده است :
مردارى را پذيره گرديدند ، و با خوردن آن رسوايى به خود خريدند ، و در دوستى آن با هم به سازش گراييدند ؛ و هر كه عاشق چيزى شود ، ديدهاش را كور سازد و دلش را رنجور سازد ، پس به ديدهء بيمار بنگرد ، و به گوش بيمار بشنود .
خواهشهاى جسمانى پردهء خردش را دريده است ، و دوستى دنيا دلش را ميرانيده ؛ جان او شيفتهء دنيا است ، و او بندهء آن است ، و به سوى هر كه رود ، و هر جا روى آرد ، روى بدانجا كند » . « 9 »
فَمَنْ يَهْدِيهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ
پس چه كس پس از خدا او را هدايت خواهد كرد ؟
خدا نعمت عقل را به انسان ارزانى داشت ، و براى او آيات آشكارى فراهم آورد ، پس اگر راه را بيابد و هدايت شود به سود خود او است ، و اگر بد كند ، و به پيروى از هواى نفس بپردازد ، و از هدايت عقل خويش منحرف شود ، و بيّنات را دروغ شمارد ، خدا او را گمراه خواهد كرد . / 98 آيا جز خدا كسى را ديدهاى كه به او عقل بخشد ، و نعمت هدايت جستن از بينات را براى او فراهم آورد ؟ و آيه ما را از آن بر حذر مىدارد كه در پى گناهان بيفتيم و دريچههاى هدايت همه بر روى ما بسته شود و هيچ راه نجاتى از آتش نداشته باشيم . و پروردگار ما گفته است :
ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى أَنْ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُنَ
پس آن گه
هامش
( 9 ) - نهج البلاغة ، خطبهء 109 ، ص 159 .