آنان چگونه اهواء و هوسهاى خود را به جاى خدايى كه از او اطاعت نمىكنند به معبودى برگزيدند ، و خدا چگونه بر گوشها و قلبهاى ايشان مهر نهاد ، و چشمانشان را با پوششى پوشاند ، پس چه كس جز خدا مىتواند آنان را هدايت كند ؟ ! و آنان به آن سوى زندگى كافر شدند تا وقتى كه خدا مردههاى ايشان را زنده كند و آشكارا آن را بينند ، ولى در آن هنگام كه قيامت بيايد و با ذلّت خشوع و بر سر زانو قرار گرفته آمادهء ملاقات كردن با آن باشند ، آيا راه فرارى وجود دارد ؟ !
شرح آيات :
[ 23 ] پيوند محكمى ميان عقل و ايمان وجود دارد ، چه عقل از همان منبع نورى برانگيخته مىشود كه ايمان نيز از آن جا بر مىخيزد ، پس هر كه از عقل خود پيروى كند به ايمان هدايت خواهد شد ، و هر كس كه ايمان آورد عقل خويش را نجات بخشيده است ، اما آن كس كه از هواى نفس پيروى كند عقل را از كار مىاندازد و راهى به ايمان نمىيابد ، و به كسى مىماند كه دريچههاى قلب خود را بسته است تا حقيقت به آن راه نيابد ، و هنگامى كه شخصى هواى / 96 خود خواهى و شهوتها به سرش مىزند ، چيزى جز خودش و آن كه را كه مستقيما به آن خدمت مىكند نمىبيند ، و خودخواهى او به حدّ خودپرستى مىرسد ، چه آنچه را كه خواهان آن شده است شريعتى مىيابد كه بايد به آن ملتزم باشد ، و در اين هنگام است كه در زندان نفس خويش زندانى مىشود ، و جز آن به هيچ چيز ايمان ندارد ، و با آن نمىتواند چندان رشد پيدا كند كه به ايمان آوردن به پروردگار جهانيان برسد .
أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ
آيا آن كس را ديدى كه هواى نفس را معبود خود گرفت ؟
براى چه پروردگار ما مىگويد : « أ فرأيت » و آن كس را كه از هواى نفس پيروى مىكند به صورت مستقيم مورد خطاب قرار مىدهد ؟
و پاسخ آن است كه :
اولا : چنين كسى از آن كسان نيست كه به آسانى خطاى خود را تشخيص