خودشان ، و شايد در آيه اشارهاى به آن باشد كه اين برترى بخشيدن به سبب نعمت ياد شده بود ، و چون آن از ميان رفت فضيلت ايشان زوال پيدا كرد .
سادسا :
[ 17 ]
وَ آتَيْناهُمْ بَيِّناتٍ مِنَ الْأَمْرِ
و بيّناتى از امر به ايشان داديم .
چنان مىنمايد كه امر در لغت قرآن به معنى مسألهاى كلى و عمومى است ، چنان كه خداوند تعالى گفت :
وَ إِذا جاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذاعُوا بِهِ
، « 6 » پس خدا به بنى اسراييل بصيرت امر و بينات يعنى تفصيلات آن را عطا كرد و به ايشان فهماند كه در زندگى خود چگونه عمل كنند ، و چگونه با جز خود به معامله و عمل بپردازند ، و چگونه اجتماع خود را مرتب كنند .
فَمَا اخْتَلَفُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ
پس اختلاف پيدا نكردند مگر پس از آن كه به علم دست يافتند ، به سبب بغى و بزهكارى كه ميان ايشان وجود داشت .
/ 87 اختلاف پيدا كردند ، ولى اين اختلاف به سبب وجود نقصى در رسالتها يا كمى خوراكشان نبود ، بلكه اين بغى على رغم وجود علمى در نزد ايشان پديد آمد كه مىتوانست در صورت خوددارى آنان از بزهكارى سبب رفع اختلافات ايشان شود ، و علم در نزد وصىّ موسى ، يوشع بن نون ، بود و مردمان از اين امر با خبر بودند ، ولى دوستى جاه و هوا و هوس سلطه نقش پليدى در برانداختن حق از جايگاه خود داشت و بر اثر آن گرفتار اختلاف شديد شدند .
قرآن از ذكر بلاهاى اين اختلاف چشمپوشى مىكند ، و سخنى از جنگهاى داخلى به ميان نمىآورد كه باعث متزلزل شدن اساس تمدّن و آبادانى شد و به پيروزى دشمنان خارجى انجاميد ، و در آن شك نيست كه مقصود از علم در اين جا علم دين است كه به اختلاف ميان اصحاب رسالت پايان مىبخشد ، و به معلوماتى جز اين نظر ندارد ،
هامش
( 6 ) - النساء / 83 .