خواستار آن نبودند كه از اختلاف جلوگيرى كنند ، از اين اختلاف رهايى بخشد ، و به همين سبب مردمان پس از موسى دچار اختلاف شدند ، به همان گونه كه پس از پيامبر ما محمد ( صلّى اللَّه عليه و آله ) نيز در ميان مسلمانان چنين اختلافى بروز كرد ، و به سبب موجود بودن عوامل فراوان وحدت در ميان مسلمانان نمىتوانيم بگوييم كه اين اختلاف از جانب خداوند متعال بوده است .
شايد سبب تقارن ميان بنى اسراييل و امت اسلامى را به اختصار بتوان در دو امر خلاصه كرد :
اول : چنان كه پيش از اين در حديثى از رسول اللَّه ( ص ) دالّ بر اين گذشت كه امت اسلامى / 84 مو به مو و نعل به نعل بر روش بنى اسراييل گام بر خواهد داشت ، و حتى اگر در لانهء سوسمار داخل شده باشند ، اينان نيز چنين خواهند كرد .
دوم : به سبب دلالت بر آن كه هر چه بر بنى اسراييل گذشت ، به قانونى اجتماعى يا سنتى حياتى شباهت دارد كه بر حسب عادت ميان امتها جريان دارد ، مگر اين كه خدا از آن جلوگيرى به عمل آورد .
و از اين آيات دو بصيرت به ما الهام مىشود :
اول : اين كه خدا براى بنى اسراييل همهء اسباب خوشبختى را فراهم آورده بود ، پس به آنان كتاب و حكومت و پيامبرى بخشيد ، و آنان را بر جهانيان برترى عنايت كرد ، و بيناتى از امر به ايشان داد ، و علم و فهم نصيبشان كرد ، ولى آنان به سبب بغى و گناه با يكديگر اختلاف پيدا كردند ، و مصيبتهايى بر سر خود آوردند كه حكايت از آن مىكند كه اين گناه و بغى رنگ فردى نداشت ، بدان سبب كه هر كس ستم كند ديگران را بر ستم كردن تشويق مىكند ، و معمولا اين ستمگرى انتشار مىيابد و به جايى مىرسد كه هر كس چنان مىپندارد كه هر كس به ديگران ستم نكند گرفتار ستم مىشود ، يا اگر گرگ نباشد گرگان او را خواهند خورد .
و سپس ستمگر درنگ نمىكند تا به جستجوى فلسفهاى براى ستم كردن به دست آورد ، و محورى كه ستمگران در پيرامون آن جمع شوند ، و قوانين و سنتهايى براى آن وضع كنند ، و دستگاهى تبليغاتى براى دعوت كردن مردم به گردهمايى و
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 79
مساهمون: احمد آرام
ص٧٩