ويل در آخرت تجسمى از ويل در دنيا است ، و خداوند منتقم جبار براى كسانى كه پيوسته بر خداى عزّ و جلّ دروغ مىبندند و مرتكب گناهان و كارهاى زشت مىشوند ، اين ويل را آماده كرده است .
[ 8 ]
يَسْمَعُ آياتِ اللَّهِ تُتْلى عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِراً
مىشنود كه آيات خدا را بر او تلاوت مىكنند و سپس بر استكبار اصرار مىورزد .
بر كفر خود ، براى استكبار بر حقى كه شنيده است اصرار مىورزد . آيات حق را مىشنود ولى همچون ناشنيده مىگذرد . . .
كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْها
چنان است كه گويى آن را نشنيده است .
/ 76 از اين گفته خدا :
ثُمَّ يُصِرُّ
الهام مىگيريم كه شدت آشكار بودن آيات خدا به درجهاى است كه انسان را مجبور و وادار به ايمان مىكند ، ولى مستكبرى كه عزم بر دروغگويى اعتقادى و گناه عملى جزم كرده است ، به وسايل گوناگون به استكبار بر حق مىپردازد ، و در برابر آثار هدايت مقاومت نشان مىدهد ، و همچون كسى است كه در فصل بهار خود را از استشمام بوهاى خوش گلها محروم كرده باشد ، يا در روزى سرد خود را از قرار گرفتن در برابر اشعهء خورشيد نگاه دارد ، و بايد جهدى بيشتر به خرج دهد تا بتواند از تأثير پرتوهاى هدايت در قلب خود جلوگيرى به عمل آورد .
فَبَشِّرْهُ بِعَذابٍ أَلِيمٍ
پس او را به عذابى دردناك بشارت ده .
عذابى متناسب با اصرار بر كفر و ارتكاب گناه .
[ 9 ] و با وجود جلوگيرى كافر از آن كه آثار هدايت به حريم قلب او راه پيدا كند ، و آن را با بارويى از استكبار و دروغ و گناه مىپوشاند ، موجهايى از هدايت از اين پردهها مىگذرد و به قلب او مىرسد و در آن مستقر مىشود ، ولى او هر چه زودتر ايستار استهزاء و ريشخند برخاستهء از تحقير حق و اهل آن به خود مىگيرد . . . و در اين هنگام است كه حجت خدا بر او تمام مىشود ، چه پس از علم پيدا كردن به حق به كوچك شمردن آن پرداخته است .
وَ إِذا عَلِمَ مِنْ آياتِنا شَيْئاً اتَّخَذَها هُزُواً أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ
و