است » » . « 61 » اگر انسان عالم نباشد تا خود بتواند راه به حق را پيدا كند ، با شنيدن آيات قرآن و پيروى از امامان بر حق و علماى صالح مىتواند پند گيرد و راه خود را بيابد .
أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ
يا گوش فرا دهد و گواه باشد .
/ 497 مشكل حقيقى انسانى كه به هدايت نمىرسد ، نبودن قلب يا سمع نيست ، بلكه در واداشتن آنها به كارشان است ، همچون در مورد اندامها و امكانيات ديگرى كه در اختيار دارد و از آنها چنان كه بايد و شايد بهرهمند نمىشود . و خداوند متعال گفته است :
وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ
و آفريديم براى جهنم گروه كثيرى از جنّ و انس را كه قلب دارند ولى با آن چيزى را فهم نمىكنند ، و چشم دارند ولى با آن نمىبينند ، و گوش دارند و با آن گوش نمىدهند ، اينان همچون چهارپاياناند و بلكه گمراهتر ، و از غافلاناند » . « 62 » به سبب وجود اين مشكل ، قرآن با انسان دو شرط مىكند تا با شنيدن كلام ديگران و آزمايشهاى ايشان از آيات قرآن بهرهمند شود ، كه اوّلى آنها اين است كه گوش دهد » و دومى آن كه خود شنيدن هدف نباشد كه شخص در حروف يا در مرزهاى دانش توقف كند و از آن بيشتر نرود ، بلكه بايد شنيدن وسيلهاى براى آن باشد كه به هدف يعنى عمل كردن به حق برسد ، و حروف و علم راهى براى پند پذيرفتن است . و خلاصه آن كه شخص بايد مسئول ( شاهد ) بر آنچه از علمى باشد كه به وى مىرسد كه خدا گفته است :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ * وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ * إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ
اى كسانى
هامش
( 61 ) - همان جا .
( 62 ) - الأعراف / 179 .