/ 496 يعنى عقل ( كه جوهر نفس است ) ، و از آن نظر نفس به نام قلب ناميده شده كه از حالى به حال ديگر مىگردد و تقلّب پيدا مىكند ، يا به سبب زير و رو كردن و تقليب معلومات براى دست يافتن به معلوماتى جديد .
صاحب قلب كسى است كه با انديشيدن خود امور را به اشكال مختلف جا به جا مىكند تا پس از رسيدگى كامل به بهترين آنها دست يابد . و خداوند تبارك و تعالى مىگويد :
الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ
كسانى كه سخن را گوش مىدهند و از بهترين آن پيروى مىكنند ، آن كساناند كه خدا آنان را هدايت كرده است و آنان صاحبان عقل و خردمندانند » ، « 58 » و شايد مقصود از صاحبان قلوب علمايى بوده باشد كه در معانى آيات تفقه مىكنند و از عقلهاى خود مشورت مىگيرند و اشارهاى به آن در اين گفتهء خداوند متعال آمده است كه :
وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ
و تأويل آن را كسى جز خدا نمىداند ، و پيشرفتگان در علم مىگويند كه به آن ايمان آورديم كه همهء آن از نزد پروردگار ما آمده است و جز خردمندان كسى پند نمىگيرد » . « 59 » و امام كاظم ( ع ) گفت : « اى هشام ! خدا در كتابش مىگويد :
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ
كه مقصود از قلب عقل است » ، « 60 » و در اين شك نيست كه اهل بيت عصمت و امامان راهنما عليهم السلام ، پيشوايان عقلا و راسخان در علماند و آشكارترين مصاديق اين آيهء كريمه به شمار مىروند .
بدانيد كه من در قرآن نامهايى دارم كه مواظب باشيد بر آنها چيره نشويد كه در اين صورت در دين خود گمراه مىشويد ؛ من داراى قلب هستم ، خداوند بزرگ مىفرمايد : « همانا در اين سخن براى كسى كه صاحبدل باشد پند و اندرزى
هامش
( 58 ) - الزّمر / 18 .
( 59 ) - آل عمران / 7 .
( 60 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 116 .