است .
مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُرِيبٍ
باز دارندهء از نيكى است و تجاوزگر و اسير شك .
معتدى آن كس است كه به حدود و حقوق ديگران تعدّى و تجاوز مىكند ، و اما مريب آن كس است كه به ارزشها يقين پيدا نكرده و به منظور دست يافتن به هدفهاى ناپاك خود مدّعى ايمان شده است .
[ 26 ] و همهء اين صفات مستوجب رفتن به جهنم است ( ناسپاسى و عناد و منع كردن از خير و تعدى و تجاوز و شك ) و همه از مظاهر شرك پنهان و آشكار .
/ 481
الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ
كسى است كه در كنار خدا معبود و خداى ديگرى اختيار كرده است .
مشرك آن كس نيست كه به معبود ديگرى با قبول داشتن خدا معتقد است ، بلكه آن كس است كه به رهبرى كسى كه خدا فرمان نداده است گردن مىنهد ، پس آن كس كه عملا به استقرار حاكم ستمگرى راضى شود ، يا به فرمان او به معصيت خدا بپردازد ، مشرك است و لو اين كه معتقد به پروردگار و معبود بودن او نباشد ، به همان گونه كه اگر كسى در فرمان هواى نفس خويش باشد ، پرستندهء آن است و مستحق عذاب ، و پروردگار ما به دو فرشته فرمان مىدهد كه او را به جهنم بيندازند .
فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّدِيدِ
پس او را در شكنجهء سخت بيفكنيد .
و القاء ( افكندن ) جز از بالا به پايين نيست ، و با اهل دوزخ بدين گونه عمل مىشود ، بدان سبب كه خدا انسان را در مرتبهاى عالى آفريده و او را بر بسيارى از آفريدگان خويش برترى بخشيده است ، پس چون شريك براى خدا قايل شود و از راه راست انحراف پيدا كند ، سيرت طالب پستى او آشكار مىشود ، و فرو افكندن از بالا به پايين وى در دوزخ تجلى همين حقيقت است كه سورة التّين آن را در اين گفتهء خدا تجلى بخشيده است :
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ * ثُمَّ