بدى كه به ما شنواندى ، و چه بس مجالس بدى كه ما را در آنها حاضر ساختى ، و ما امروز در نزد پروردگارت گواهى مىدهيم » ، « 13 » دوم : و ممكن است مقصود از آن دو نفس فرمان دهندهء به بدى ( أمارة ) ، و نفس ملامت كنندهء بر بدى ( لوّامة ) باشد .
و شايد وسوسهء نفس .
و امام صادق ( عليه السلام ) گفت : « هيچ قلبى نيست مگر آن كه دو گوش دارد ، بر يكى از آنها فرشتهاى راهنما است ، و بر ديگرى شيطان فتنه انگيز ، اين يكى فرمانش مىدهد ، و آن يكى نهيش مىكند ، شيطان او را به ارتكاب گناهان فرمان مىدهد ، و فرشته او را از آنها باز مىدارد ، و اين همان گفتهء خداى عزّ و جلّ است كه گفت :
عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِيدٌ * ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ
، « 14 » و گفت ( ع ) : « هيچ قلبى نيست مگر آن كه دو گوش در ميان آن بوده باشد : يكى گوشى كه وسواس خنّاس ( شيطان ) در آن مىدمد ، و ديگرى گوشى كه فرشته در آن مىدمد ، پس خدا مؤمن را به وسيلهء فرشته تأييد مىكند و گفتهء خدا : / 472
وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ
، « 15 » اشاره به همين مطلب است » .
امير المؤمنين ( ع ) گفت : « خداوند تبارك و تعالى مؤمن را به روحى از خود تأييد مىكند كه در هنگام كار نيكو كردن و پرهيزگار بودن وى در نزد او حاضر مىشود ، و هر وقت كه به ارتكاب گناهى بپردازد و تعدى و تجاوز كند از او پنهان مىشود ، پس در هنگام احسان وى با او است و از شادى به اهتزاز در مىآيد ، و در هنگام بدكارى وى در خاك مىماند ، پس اى بندگان خدا ! با اصلاح كردن نفوس خودتان خواستار نعمتهاى پروردگار خويش شويد ، تا بر يقين شما افزوده شود و چيزهاى نفيس و گرانبها بهرهء شما شود . خدا رحمت كند كسى را كه توجه به خيرى كند و آن را عملى سازد ، و توجه به شرى كند و از آن جلوگيرى به عمل آورد ،
هامش
( 13 ) - همان كتاب ، ص 109 .
( 14 ) - اصول الكافى ، ج 2 ، ص 266 ( چاپ آخوندى ) .
( 15 ) - همان كتاب ، ص 267 .