داشتهام ) و در اين هنگام خدا به آنان فرمان مىدهد كه او را با هر كافر عنيد و مناع للخير و معتد و مريب به جهنم اندازند ، و بدين گونه جزاى شك خود را كه برخاستهء از فرا روى از مسئوليت بود و با خدا خداى ديگرى براى خود جعل كرد ، تحمل مىكند . و اما قرين وى - كه در اين جا شيطانى است كه او را فريفته بود - از او تبرّى مىجويد و مىگويد : پروردگارا ! من آن كس نيستم كه او را براى فرارش از مسئوليت گمراه كردم و به طغيان واداشتم ، ولى پروردگار فرمان مىدهد كه او را نيز به جهنم اندازند ، و مسئوليت يكى از آن دو مسئوليت ديگرى را كه مصاحب او است از ميان نمىبرد ، و خدا به بندگان خود ستم نمىكند ، و جهنم براى مجرمان بيشتر جا دارد ، پس گمان مبر كه مسئوليت غفلت خويش را به گردن ديگران افكندن ساحت تو را برى مىكند ، يا اين كه جهنم تنها يا جاى او را دارد يا جاى تو را .
در سوى ديگر منظرهء متقيانى را مشاهده مىكنيم كه بهشت به ايشان نزديك مىشود و آنان را به در آمدن به آن مژده مىدهند ، مگر آنان نبودند كه به سبب توبه و تقوا و ترس غايبانه از رحمان و انابت قلب تمايز پيدا كردند و وعدهء بهشت به ايشان داده شده بود ، پس امروز به ايشان مىگويند كه : به سلامت داخل بهشت شويد و جاودانه در آن بمانيد ، و در آنجا هر چه از نعمتها كه بخواهند در اختيارشان است ، و خدا با فضل خويش بيش از آن به ايشان مىبخشد .
/ 452 غرور همچون مانعى ديگر در برابر ايمان باقى مىماند ، ولى مگر تاريخ را نخواندهاند تا ببينند كه خدا چه اندازه كسان را در قرنهاى پيش از ايشان هلاك كرد كه سختى و نيرومندى بيش از ايشان داشتند و مىخواستند از سرنوشت خويش بگريزند و از عهده برنيامدند ؟ ولى دلهاى بيمار و گوشهاى كر از فهم اين حقايق ناتوان است . و كافر پيوسته مىگويد : خدا چگونه مردمان را پس از مرگشان زنده مىكند ؟ پس چرا به آن نگاه نمىكنند كه خدا چگونه آسمانها و زمين را در شش روز بى رنجى آفريد ؟
در پايان سوره خدا به فرستادهاش - و بنا بر اين به مؤمنان - فرمان مىدهد كه در برابر آنچه كافران مىگويند بردبار باشند تا گرفتار نشوند ، و سخن ايشان را
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 456
مساهمون: احمد آرام
ص٤٥٦