درخت بلند در آيد ، پس چگونه ممكن نيست كه همين عمل را دربارهء انسانى پس از مرگ او انجام دهد ؟
سپس گدازههاى خشم بر دروغگويان فرو مىريزد تا عامل بى مبالاتى در نزد كافران به بعث نابود شود كه آنان را به شگفتى واداشته بود ، و سرگذشت قوم نوح و اصحاب الرّس و ثمود و عاد و فرعون و برادران لوط و اصحاب الأيكة و قوم تبّع را به ياد ايشان مىآورد كه چگونه وعيد خدا ، در آن هنگام كه به تكذيب فرستادگان خدا پرداختند ، بر ايشان نازل شد .
از آفرينش نخستين بار گواهى مىآورد كه ما را استحكام نظم و تنوع آن به اقتدار خالق آن و اين كه چنين كارها براى او ميسّر و آسان بوده است هدايت مىكند . . . آيا اين دليل بر آن نيست كه او بر آفرينشى تازه قدرت دارد ؟
قرآن در آيات پياپى خود ترس از پروردگار را در نفس انسان مىكارد ، تا / 451 مسئوليت خود را در برابر آنچه دربارهء آن با او سخن گفته مىشود ، احساس كند ، پس به ياد او مىآورد كه خدا او را آفريده و مىداند كه چه وسوسهاى در نفس وى ( على رغم ادعاهاى دروغين وى ) جريان دارد ، چه از آنچه زندگى وى بسته به آن است و حبل الوريد ( شاهرگ گردن ) نام دارد ، به او نزديكتر است .
هنگامى كه با دو مراقب رو به رو مىشود - كه شايد دو فرشته يا دو سخنگو بوده باشند - كلمهاى از دهانش خارج نمىشود مگر اين دو نگهبان ، رقيب و عتيد ، در نزد او حاضر باشند ، و او با اين همه در آن هنگام كه بيهوشى مرگ بر او هجوم مىآورد ، نمىتواند از خود دفاع كند ، در صورتى كه هميشه از مرگ در هراس بود ، ولى در آن هنگام كه در صور دميده مىشود ، روز جزائى خواهد آمد كه در آن هر كس را در حالى مىآورند كه رانندهاى او را مىراند و گواهى همراه او است . . .
و اين ظاهرا همان چيزى است كه دربارهء آن دچار شگفتى و از آن غافل شده بود - در صورتى كه امروز آن را در برابر خود مىبيند ( پس ديدهء او تيز بين شده است ) و اما قرين او ( كه بنا بر بعضى از تفسيرها يك فرشته است ) مىگويد كه اين ( نامهء اعمال وى ) در نزد من آماده ( عتيد ) است ( و آن را از نهان زندگى نخستين او محفوظ
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 455
مساهمون: احمد آرام
ص٤٥٥