است ، و آنچه گوشهايت آن را شنيد ، بيشتر باطل است » . « 74 » چون بيشتر گمانها به سبب اعمالى انجام شدهء به توسط مؤمنان كه عذر موجهى در پرداختن به آنها داشتهاند ، دين به ما فرمان داده است كه كارهاى برادرانمان را بر بهترين محمل حمل كنيم . و امير المؤمنين عليه السلام گفته است :
كار برادرت را به بهترين وجه توجيه كن تا آن گاه كه يقين حاصل كنى كه چنين نبوده است ، و به كلمهاى كه از دهان برادرت بيرون مىآيد ، در صورتى كه محمل خوبى براى آن وجود دارد ، گمان بد مبر » . « 75 » از پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله روايت است كه : « براى برادرت عذرى طلب كن ، و اگر آن را نيابى به جستجوى عذرى براى او برخيز » . « 76 » بعضى از مؤمنان چنان مىپندارند كه از نشانهء ايمان ايشان بد گمان بودن نسبت به مردمان و متهم كردن ايشان به فسق است ، و تو گويى ايمان داشتن تنها منحصر به خود ايشان است ، هرگز چنين نيست . . . اين علامت نظر تنگى ايشان است و عجبى كه تباه كنندهء دلها است . اما علامت حقيقى ايمان داشتن سعهء صدر و گذشت / 418 و صفاى باطن در برابر ديگران است .
امام صادق عليه السلام گفت : « ريشهء حسن ظن در حسن ايمان شخص و سلامت سينهء او است ، و علامت آن اين است كه هر چه را بيند ميان طهارت و فضيلت بيند ، از نظر حيا و امانت و صيانت و صدقى كه با خود دارد » .
پس اينها عناصر حقيقى ايمان است ، و مؤمن صاحب حيايى امين است كه سرّ مردمان را مصون و محفوظ نگاه مىدارد و با صدق به معاشرت و معاملهء با آنان بر مىخيزد ، و او عليه السلام بر آن گفته اضافه كرد و گفت :
پيامبر گفت : « در حق برادرانتان گمان نيكو داشته باشيد تا صفاى قلب و پاكيزگى طبع به غنيمت نصيب شما شود » . و ابىّ بن كعب گفت : « اگر در يكى
هامش
( 74 ) - بحار الانوار ، ج 75 ، ص 196 .
( 75 ) - همان جا .
( 76 ) - همان كتاب ، ص 197 .