پس او شكايت نزد رسول ( ص ) برد ، كه به او گفت : بگو : پدرم هارون پيامبر خدا ، و عمويم موسى كليم اللَّه ، و همسرم محمد رسول اللَّه ( ص ) پس چه چيز را در من ناروا مىبينيد ؟ ! و چون به آنان گفت : به او گفتند : اين را رسول اللَّه ( ص ) به تو آموخت و اين آيه نازل شد . « 64 » / 413
وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ
و عيبجويى خود مكنيد .
لمز به معنى عيب است . و طبرى گفته است : « لمز به دست است و زبان و اشاره ، و همز جز به زبان نيست » . « 65 » در آن هنگام كه يكى از ما به عيبجويى از برادرش مىپردازد و روحيههاى منفى را دامن مىزند . و احترام او ساقط مىشود ، و اين سبب عيبجويى از خودش نيز مىشود ، و شايد به همين مناسبت باشد كه خدا در اين جا گفته است « انفسكم » به همان گونه كه در جاى ديگر گفته است :
وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ
و خودتان را مكشيد » « 66 » يعنى بعضى از شما بعضى ديگر را نكشيد ، يا گفت
فَسَلِّمُوا عَلى أَنْفُسِكُمْ
به خودتان سلام كنيد » ، « 67 » يعنى يكى به ديگرى . اخلال كردن در آداب اجتماعى سريعترين تأثير را بر روى مرتكب آن دارد ، بدان سبب كه حالت اجتماعى به سرعت شامل او نيز مىشود ، و سپس آن كه به گفتن عيب او مىپردازى ، از گفتن عيب تو چشمپوشى نمىكند ، پس هيبت همگان سقوط پيدا مىكند ، و پردهء حيا برداشته مىشود و كلمات بد و قبيح گسترش مىيابد و محيط سلبى انتشار پيدا مىكند . و سپس لمز - همچون ريشخند كردن ديگران - گامى در راه تباه كردن روابط اجتماعى ، و جرثومهء مبارزات خطير است و ناگزير بايد از آن جلوگيرى شود تا شيوع پيدا نكند .
وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ
و با لقبهاى زشت يكديگر را مخوانيد .
هامش
( 64 ) - تفسير القمّى ، ج 2 ، ص 322 .
( 65 ) - القرطبى ، ج 16 ، ص 327 .
( 66 ) - النساء / 29 .
( 67 ) - النور / 61 .