باشد كه گروه مورد نظر بغى و ستم كرده است . چه تحميل كيفرهايى بر اين گروه يا محروم ساختن ايشان از حقوقى كه دارند ، زمينه را براى جنگى ديگر آماده مىسازد ، و عدالت و بر پا داشتن حدود خدا بر همگان بدون تمايز ، سببهاى مبارزات اجتماعى را از ميان مىبرد ، بدان سبب كه آتشگيرانهء چنين مبارزهها غالبا گروههاى محرومى هستند كه مورد بهره بردارى اين و آن قرار مىگيرند .
وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
و به قسط و عدالت رفتار كنيد كه خدا دادگران را دوست مىدارد .
شايد قسط به كار بستن دقيق موجبات عدالت باشد كه درجهء بالاى عدالت است . پس چگونه بايد قسط را دربارهء دو گروه مشغول به جنگ با يكديگر تحقق بخشيم ؟
گاه گروه ستمگر ( معارضان مسلح ) گروهى است كه از لحاظ تاريخى محروم شمرده مىشود ، همچون سياهان امريكا ، كه برابرى آنان در حقوق با هموطنان سفيد براى ايشان كافى نيست ، و عوامل ستمگرى نسبت به آنان را از ميان نمىبرد ، بلكه لازم است براى رفع ناكامى آنان فرصتهاى بيشترى در اختيارشان قرار گيرد كه از آن جمله است تخصيص بودجهء بيشترى براى آن قسمت از كشور كه شور و نشاط آنان در آن جاها بيشتر است ، و پذيرفتن آنان در دانشگاهها با شرطهاى سبكتر و دادن وامهاى بدون ربح و . . . و . . . و خدا دانا است .
در سبب نزول آيه گفتههاى مختلفى آمده و اين خود دليل بر آن است كه اين نتيجهء تطبيق كردن آيه است بر بعضى از حوادث كه در ميان مسلمانان وقوع پيدا كرد و بيشتر آنها ميان / 390 انصار و مخصوصا قبايل أوس و خزرج بود كه جنگهاى سخت و مهلك آنان در طى قرنها پيش از اسلام تا زمان پيامبر در جريان بود و سرانجام اسلام سبب از بين رفتن آنها شد .
بيشتر آن كينه توزيهايى كه مفسران از آنها ياد مىكنند و آنها را سبب نزول آيه مىدانند ، با دست و نعلين و چوب درخت خرما صورت مىگرفت كه به گمان من نمىتوان آنها را جنگ و قتال ناميد .