از نشانههاى تمدّن و شهر نشينى محترم شمردن خانهها است ، و خوددارى از بى حرمتى نسبت به آنها ، خواه به در آمدن به زور در آنها باشد يا به سنگ پراندن و آزار رساندن و اسباب آزرده شدن ساكنان آنها را فراهم آوردن ، همچون بلند كردن صوت گوشخراش يا بر پا كردن گرد و غبار مايهء آزار ، يا ملوّث كردن محيط به صورتى كه براى اهل خانه زيانبخش باشد ، و تجاوز كردن به جاى آرامش و ايمنى مردم ، و شايد به همين مناسبت است كه سوره به نام الحجرات ناميده شده است ، چه حجره نمايندهء نمودى عمرانى و تمدنى است ، مخصوصا اگر در حجره شخص رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله سكونت داشته باشد .
در خبر از سبب نزول اين آيه از زيد بن ارقم آمده است كه : مردمانى به نزد پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله آمدند كه بعضى از آنان به ديگران گفته بودند : بياييد به پيش آن مرد برويم كه اگر پيامبر بود ما خوشبخترين مردم خواهيم بود و از وى پيروى خواهيم كرد ، و اگر پادشاه بود در كنار او زندگى مىكنيم ، پس به نزد او - صلّى اللَّه عليه و آله - آمدند و او را كه در حجرهاش بود از بيرون به بانگ بلند چنين مىخواندند : اى محمد ، اى محمد ! پس خداوند متعال اين آيه را فرو فرستاد . « 14 » [ 5 ] رهبر براى خود اوضاع و احوال خاص دارد ، و به امورى مهم بايد بپردازد كه - غالبا - رنگ و وجههء عمومى و كلّى دارد ، و مردمان ناگزير بايد آنها را مراعات كنند تا بتوانند به وظايف خود به آسانى و به بهترين صورت عمل كند . . .
ولى اگر ، مخصوصا در كارهاى خصوصى او ، اسباب زحمت او را فراهم آورند ، و سبب به هم ريخته شدن زندگى او شوند و در نتيجه از رسيدن به امور مهم و عمومى خود بازماند ، / 372 همگان از آن زيان خواهند ديد . « 15 »
وَ لَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ
و اگر صبر
هامش
( 14 ) - تفسير القرطبى ، ج 16 ، ص 309 .
( 15 ) - همان منبع ، ص 304 .