درجات مخالفت و موارد آنها ، و از فضل خدا بر آنان يكى آن است كه ايمان را در دلهاى آنان مىآرايد و جلوهگر مىسازد ، و آنان را از كفر و فسوق و عصيان بيزار مىكند . پس لازم است كه به اين گونه كارهاى بد باز نگردند ، تا بزرگترين نعمتى را كه خدا به ايشان ارزانى داشته ، از دست ندهند .
ج : در ضمن گفتگو از روابط مسلمانان با يكديگر ، قرآن دشوارترين گرهى را كه در آن وجود دارد مىگشايد كه سبب افروخته شدن جنگ داخلى ميان ايشان مىشود و مىگويد : اگر دو گروه از مسلمانان به مبارزه و قتال با يكديگر پرداختند ، ناگزير بايد ميان آنها ، به هر وسيلهء ممكن ، صلح برقرار شود و سپس عدالت در ميان آنان به اجرا در آيد ، ولى اگر يكى از آن دو بر ديگرى ستم كند ، و به صلح تسليم نشود ، ناگزير گروههايى از امت بايد به مسئوليت خطير خود كه محاربهء با گروه ستم كننده است عمل كنند تا در مقابل فرمان خدا سر تسليم فرود آورد و صلح و داورى شريعت مقدس را بپذيرد ، پس اگر پذيرفت ، امت به نشر عدالت و قسط در محيطهاى زندگى خود عمل كرده است .
/ 359 قرآن قاعدهء برادرى ميان مسلمانان را بدان سبب وضع مىكند كه محورى اساسى براى روابط ميان ايشان بوده باشد ، و نيز براى دستهاى از آموزشها و نظامها و آدابى كه برجستهترين آنها ضرورت پديد آوردن اصلاح در ميان برادران است و باشد كه خدا بدين سبب آنان را مشمول رحمت خويش قرار دهد ( 10 ) .
د : براى ريشه كن كردن اختلاف و مبارزه ، و همچنين براى زندگى كردن همراه با دوستى و سازگارى در كنار يكديگر ، ناگزير بايد قلبهاى ما از عقدههاى برترى جويى نسبت به يكديگر پاك شود ، چه ما همگى انسان و از اين لحاظ با يكديگر برابريم ، و روا نيست كه گروهى گروه ديگر را در معرض استهزا قرار دهند كه شايد در حقيقت واقع و در نزد خدا از ايشان بهترند و بنا بر اين استهزا كردن آنان سفاهت محض است ، و زيان آن از دست دادن دستاوردهايى است كه امكان دسترسى به آنها وجود داشته است . به همان گونه شايسته نيست زنانى زنان ديگر را مورد تمسخر قرار دهند ، چه بسا هست كه از آنان بهترند .
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 357
مساهمون: احمد آرام
ص٣٥٧