نرسيد ؟
مگر خدا نگفته است :
كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ
بسا سپاه اندك كه باز شكستند سپاه فراوان را به اذن و يارى خداى و خدا با شكيبايان است به يارى » ؟ « 22 » [ 24 ] انتصارى كه مسلمانان در صلح حديبيه به آن رسيدند ، برخاستهء از زيركى آنان نبود ، يا بدان سبب كه قريشيان بر ايشان رحمت آوردند و از آزردن آنان دست برداشتند ، بلكه خدا امور را با تدبير خويش به اين نتيجه رسانيد ،
وَ كَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنْكُمْ
و دست مردمان را از شما كوتاه كرد » . « 23 » آرى ، مسلمانان به اين دستاوردهاى سياسى و معنوى بدون كوچكترين زيان نظامى دسترسى پيدا كردند ، در صورتى كه رسيدن به آن از راههاى طبيعى محال است ، و اگر تحقق پيدا كند مستلزم فداكاريهاى عظيم خواهد بود .
وَ هُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ
و او است كه دست آنان را از رسيدن به شما و دست شما را از رسيدن به آنان بازداشت .
پس از يك سو خدا بر مؤمنان منّت نهاد و پيش از صلح حديبيه آنان را از چنگال مشركان رهايى بخشيد ، و از سوى ديگر بر مشركان منّت نهاد و رسول ( ص ) پس از فتح مكه آنان را مورد عفو قرار داد .
بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً
در درون مكه ، پس از آن كه شما را بر آنان پيروز گردانيد ، و خدا به آنچه مىكنيد بينا و بصير است .
/ 338 با وجود آن كه اين آيه ضمن سخن گفتن از صلح حديبيه آمد ، ظاهرا اشاره به پيروزى نظامى مسلمانان در مكّهء مكرمه است .
[ 25 ] ولى چرا خدا دست مؤمنان را از مشركان دور نگاه داشت و آنان را به
هامش
( 22 ) - البقرة / 249 .
( 23 ) - الفتح / 20 .