سختى ، نمىپذيرد مگر / 321 اين كه توبهء خود را آشكار سازند ، و جان خود را آمادهء آن سازند كه در زير پرچم اين رهبرى به جهاد بپردازند ، چه قبول اين گونه افراد بدون گذشتن آنان از امتحانى سخت كه راست بودن توبه را به اثبات مىرساند دشوار است ، و اگر به طبيعت اول خود باز گردند و در مواقع خطرناك يا مهم و قاطع كه زيان تمرد و سركشى براى مقام رهبرى چندين برابر مواقع عادى است به چنين تمردى بپردازند ، براى حركت رسالى اسباب زحمت فراوان فراهم خواهند آورد .
شرح آيات :
[ 15 ]
سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلى مَغانِمَ لِتَأْخُذُوها
باز نشستگان و تخلف كنندگان ، در آن هنگام كه براى گرفتن غنيمتها روانه مىشويد ، به شما خواهند گفت .
پيش از آن نسبت به انجام اوامر رهبرى تمرد كردند ، و از همراه شدن با شما خود را عقب كشيدند ، نه از آن روى كه خطايى در خط رسالت مشاهده كردند ، بلكه ملحق شدن سابق ايشان به اين خط بنا بر مصلحت انديشى خودشان بوده است ، و چون گمان كرديد - مجرّد گمان - كه رفتن در راه مكه به معنى هلاك شدن است ، و با مصلحتى همراه نيست ، از آن منصرف شدند و به عقب بازگشتند ، ولى اكنون كه مسلمانان به سوى فتحى مؤكد و قطعى در نظر ايشان پيش مىروند - و آن بنا بر بعضى از تفسيرها غزوهء حنين بوده است - آنان مىخواهند به هر ترتيبى كه شده به صفهاى سپاهيان اسلام باز گردند ، ولى اين بازگشت به سبب توبه نيست ، بلكه انگيزهء آن مصلحتى است كه در آن تصور مىكنند .
ذَرُونا نَتَّبِعْكُمْ
بگذاريد كه ما هم به دنبال شما بياييم .
خدا آنان را از عواقب تخلف كردن از يارى رسولش ( ص ) بر حذر داشته بود ، و نزديك است كه آنان را گرفتار عذاب كند ، و نامشان را از فهرست رزمندگان مؤمن بزدايد ، بدان سبب كه رزمندهء مؤمن كسى است كه از اوامر در هر مكان و زمان پيروى كند ، و چون آنان از اين فرمانبردارى شانه تهى كردند خدا