فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ
پس بدان كه معبودى جز خدا وجود ندارد ، و براى گناه خودت و مردان و زنان مؤمن آمرزش خواه » ، « 5 » و در آن جا كه خداى تعالى به رسولش فرمان مىدهد كه براى خود و مؤمن استغفار كند ، در مقابل « براى » در اين جا حرف « له » را مىآورد .
/ 294
وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ
و نعمت خود را بر تو تمام كند .
به فتح و استقرار يافتن اسلام در اجتماع .
وَ يَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً
و تو را به راه راست هدايت كند .
بعضى گفتهاند : صراط مستقيم راهى است براى تقويت اركان اسلام و انتشار آن ، و شايد ما از سياق آيه چنان بفهميم كه براى هر تطور تازه در ميدان سياسى دستاوردهاى مثبت و منفى هر دو وجود دارد كه امكان دارد مسير انسان را منحرف سازد ، چه با هر تطورى فشارهايى همراه است ، و با هر فشار احتمال انحراف مىرود ، و خدا به پيامبرش در اين آيه وعده مىدهد كه اين تحوّلها در او تأثير نخواهد داشت ، خواه از گونهء فشارها و شكستها باشد ، يا از گونهء انگيزشها و پيروزيها ، پس او بر خط رسالت مستقيم خواهد ماند .
وَ يَنْصُرَكَ اللَّهُ نَصْراً عَزِيزاً
و خدا با پيروزى عزيز و نيرومند به تو يارى خواهد داد .
شايد معنى « عزيز » در اين جا ثابت و مغلوب ناشدنى باشد ، كه همين نصر عزيز در فتح مكهء مكرّمه تحقق پيدا كرد ، و صلح حديبية تمهيد مقدمهاى براى آن بود .
بنا بر اين فتح پنج نتيجهء اساسى و مهم دارد ، از اين قرار :
اولا : بخشيدن آن گناه رسول ( ص ) كه مشركان تصور مىكردند ، و پس از صلح انحصار حكومت اعلام شده آن گناه پايان يافت ، و رسول از حركت عصيان و تمرد خارج شد و به حركت شرعى رسيد .
هامش
( 5 ) - محمّد / 19 .