قرابتى وجود دارد تا در حق او چنين كند ؟ مگر در شأن رسولش نگفته است :
وَ لَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الْأَقاوِيلِ * لَأَخَذْنا مِنْهُ بِالْيَمِينِ * ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْهُ الْوَتِينَ * فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِينَ
و اگر گفتههايى را به دروغ به ما نسبت دهد * او را به دست راست خواهيم گرفت * و سپس رگ گردن او را قطع خواهيم كرد * پس از ميان شما هيچ كس نمىتواند از اين كار جلو گيرد » . . . « 3 » آرى ، بعضى از فرقههاى صوفيه بر اين اعتقادند كه انسان به درجهاى از بندگى و فهم مىرسد كه مسئوليت از او برداشته مىشود ، حتى يكى از آنان به پيروان خود گفته است : بر شما هنوز واجب است كه نماز بخوانيد ، ولى من به مقامى بالاتر از نماز رسيدهام ! اسلام براى مسئوليت پايانى جز به يقين نمىشناسد ، و اين قرآن است كه به رسول خدا - با آنكه به غايت كمال بشرى رسيده - مىگويد كه تو به نماز و تقرب به خداى عزّ و جلّ پيش از آنچه بدان رسيدهاى نيازمندى :
أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً * وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً
به پاى دار نماز را ( به هنگام خودش ) از هنگام در گشتن خورشيد تا تاريكى شب ، و به پاى دار قرآن خواندن در سپيده دم را كه قرآن فجر گواهى شده است ، و مقدارى از شب بيدار باش و به خواندن نماز مستحبّ بپرداز ، باشد كه پروردگارت تو را به مقامى پسنديده برگزيند » . « 4 » و قرآن در اين سوره مىگويد :
لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ
براى آن كه خدا گناه تو را از پيش و پس ( از اسلام ) بيامرزد .
مقصود از غفران در اين جا از طريق وعده است و حتمى و الزامى نيست ، و اگر چنين مىبود لازم مىآمد كه اين آيه كريمه تغيير پيدا كند :
هامش
( 3 ) - الحاقة / 44 - 47 .
( 4 ) - الإسراء / 78 - 79 .