و چون شما ايمان داريد ، با ارزشها و قدرتهاى خويش بر دشمن كافر برترى داريد ، بدان سبب كه ايمان بصيرت و قوت است : بصيرت از لحاظ وفور دخالت عقل در كارها و داشتن ديدى حياتبخش به زندگى و جهان ، و نيرو و قوت از لحاظ عزم در اراده و پيوستگى صفوف و آرزومندى شهادت و استقامت و شكيبايى بر سختيها كه ايمان الهامبخش آن است .
اينك اين پرسش مطرح مىشود : قرآن از كدام صلح منع كرده ، در صورتى كه در جاى ديگر گفته است :
إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ
و اگر به صلح تمايل نشان دادند ، تو نيز بدان تمايل داشته باش و بر خدا توكل كن » ؟ آيا اين آيه ناسخ آن ديگرى نيست ؟
چنان مىنمايد كه دين از صلح مبتنى بر سستى نهى كرده است ، كه در پى آن شكست و خوارى خواهد آمد ، و اين در واقع تسليم شدن به دشمن است . . . در صورتى كه آيهء ديگر از پذيرفتن صلحى سخن مىگويد كه دشمن آن را پيشنهاد كرده است و سبب آن سستى و ضعفى بوده كه در صفوف خود مشاهده كرده است ، و بنا بر اين هر دو امر به ارزشهاى رسالى خدمت مىكند . . . پس در آن هنگام كه صلح به مصلحت اسلام و قوت و پيروزى آن باشد و دعوت به صلح از جوانب دشمن آمده است ، ناچار بايد آن را پذيرفت ، در صورتى كه پيش قدم شدن / 274 مسلمانان به دعوت براى صلح حكايت از احساس سستى و ضعف مىكند ، و به همين سبب در حديث مأثور از امير المؤمنين ( عليه السلام ) در عهد نامهء وى به مالك اشتر آمده است : « و از صلحى كه دشمن تو را بدان خواند ، و رضاى خدا در آن بوده ، روى متاب » . « 43 »
وَ اللَّهُ مَعَكُمْ وَ لَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمالَكُمْ
و خدا با شما است و هرگز چيزى از اعمال شما نمىكاهد .
گفتهاند كه معنى « لن يتركم » آن است كه خدا شما را از اعمالتان جدا نمىكند ، چه وتر به معنى تنها گذاشتن است ، و آن كس را كه يكى از كسان او
هامش
( 43 ) - تفسير نمونه به نقل از نهج البلاغة ، نامهء شمارهء 53 .