نافذ است ، و بعضى معنى آن را جدى و سخت شدن جنگ دانستهاند .
و از اين آيه دو بصيرت الهام مىگيريم :
اول : اين كه قول معروف در هنگام صادر شدن فرمانهاى رسالت و برنامههاى آن پس از تسليم و اطاعت ، اشارهاى آشكار بر همكارى انسان با رسالت است ، و به اين كه واقعا به آن وابستگى دارد ، و قلبش از كينهء نفاق يا هر بيمارى ديگر ، همچون نادانى و ترس و تكبر ، خالى است ، چه اين امراض انسان را در حال تنفر و ناخشنودى و ناراحتى و دلتنگى نسبت به لغزشهاى خود در ضمن سخن گفتن نگاه مىدارد ، و به همين جهت در مواقع ضرورى و دشوار نمىتواند درست سخن خود را بيان كند .
على رغم آن كه منافقان در چنين حالتى زندگى مىكنند ، گاه اوضاع و احوال مستلزم آن مىشود كه اين حالت را پنهان نگاه دارند ، ولى چون كار سخت شود ديگر نمىتوانند حالت واقعى خود را پنهان سازند .
بيماران قلب آن كساناند كه با اكراه اطاعت مىكنند و با اكراه به انجام دادن عمل صالح مىپردازند ، / 255 و به همين جهت است كه طاعت و عمل ايشان با سخن سلبى و منفى همراه است ، و آنان را چنين مىبينيم كه نماز نمىگزارند مگر اين كه به دنبال آن سخنى از دهان ايشان بيرون آيد كه نمايندهء ناراحتى و دلتنگى ايشان است ، چه اندازه چنين نمازى سنگين است ؟ ! و روزهء رمضانى را به انجام نمىرسانند مگر اين كه از سختى و آزاردهندگى آن چيزى بگويند ؟ ! و خمس و زكاتى نمىدهند مگر اين كه پس از آن بگويند : اين دين ما را فقير كرد . . . در صورتى كه بر عهدهء ايشان آن است كه از نعمتهاى خدا كه به ايشان رسيده سپاسگزارى كنند كه آن توفيق را بهرهء ايشان كرده است ، ولى جهل و نفاق و تكبر و دنيا پرستى همه از چيزهايى است كه آدمى را آزاد نمىگذارد كه ارزش رسالت را باز شناسد و از سودمندى عامّ آن براى انسان آگاه شود .
دوم : از اين بيان عالى : « طاعة و قول معروف » چنان دستگير ما مىشود كه مىبايستى براى روان ساختن اوامر رسالى به پا خيزيم و براى تحقق
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 252
مساهمون: احمد آرام
ص٢٥٢