فَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ
پس چون سورهاى محكم نازل مىشد .
و جدال كردن در آن امكان نداشت ، چرا كه آشكار بود و تأويلى را تحمّل نمىكرد .
/ 253
وَ ذُكِرَ فِيهَا الْقِتالُ
و در آن سخن از قتال رفته بود .
كه با آن حقايق مردان آشكار مىشد .
رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ
كسانى را كه در دلهاشان بيمارى بود ، مىديدى كه .
بيمارى نفاق يا شك يا ترس .
يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ
به تو همچون كسى نگاه مىكنند كه گرفتار بيهوشى مرگ شده است .
بدين گونه مؤمنان از كسانى كه در دلهاشان بيمارى بود متمايز مىشدند ، از آن نظر كه مؤمنان در اوضاع و احوال مختلف ثابت و استوار بر جاى مىماندند ، در صورتى كه منافقان در حالتى از ترس بودند كه به حالت شخص محتضرى شبيه بود كه فزع او از حالت چشمش آشكار مىشد و نيروى تمركز نداشت ، و شايد اين كه پروردگارمان گفت
الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ
و نگفت الذين نافقوا بدان جهت بوده است كه خط منحرف منحصر به منافقان نبوده است ، بلكه كسانى را نيز شامل مىشده كه خود را مؤمن مىپنداشتند ، ولى وجود بيمارى در ايشان سبب كشيده شدنشان به خط نفاق مىشده است ، و از بعضى از آيات بر ما آشكار مىشود كه آن كسان كه در دلهاشان بيمارى است ، طايفهء ديگرى جز طائفه منافقاناند ، چنان كه او عزّ و جلّ گفته است :
لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ
اگر منافقان و كسانى كه در دلهاشان بيمارى است ، و هرزه درايان در مدينه از كار خود باز نايستند ، تو را سخت بر ضد آنان بر خواهيم انگيخت » . « 34 »
هامش
( 34 ) - الأحزاب / 60 .