وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ
و اين كفر اعمال ايشان را گم و ضايع كرد . » حتى آن اعمالى كه صالح به نظر مىرسيده ، چرا كه او بر راه راست نبوده است .
[ 9 ] آيا سبب كفر ورزيدن و هلاك شدن آنان چه بوده است ؟ ريشهء همه اينها اكراه داشتن ايشان نسبت به رسالت خدا است كه / 219 از كبر و تعصب و تقليد آنان از پدرانشان سرچشمه مىگيرد ، و به همين جهت بود كه در مقابل رسالت ايستار منفى اختيار كردند .
ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ
و اين بدان سبب بود كه آنچه را كه خدا فرستاده بود ناخوش داشتند .
معلوم است كه اين گونه چيزهاى مايهء كراهت يا لذات يا مخالف با هواى نفس ايشان بوده است يا با مصالح ايشان ، مثلا سياسى يا اقتصادى ، سازگار در نمىآمده است .
فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ
پس كارها و اعمال ايشان را تباه كرد .
پس چون به ولايت خدا در سياست و اقتصاد و ديگر امور اساسى تسليم نشدند ، نماز و صدقه دادنشان سودى براى ايشان نداشت ، بدان سبب كه در ضمن برنامه و چارچوب درستى قرار نگرفته بود ، و مثل ايشان همچون كشتى است كه در زمين شايستهء آن زراعت نشود ، يا تلاشى است كه بدون راهنمايى و هدايت يا بر غير روش خود صورت گرفته باشد .
دهها سال تلاش را مىتواند ساعتى از تهور يا ترس يا پيروى از شهوت بر باد بدهد ، همچون كار كسى است كه بناى عظيمى را بر روى زمين شنى بنا كند ! آيا به اين نكته توجه پيدا كردهاى كه چگونه فرد هوسباز طغيانگر خواهان سلطه و كبرياى در زمين ، ملت خويش را كه از ترس و آز تسليم شده است ، به جنگى كوبنده مىكشد كه سرزمينها را ويران مىكند و ميليونها مردم را به كشتن مىدهد ، و نتيجهء تلاشهاى دهها سال را در چند روز نابود مىكند ؟ آيا نشنيدهاى كه در آلمان در روزگار ديكتاتورى و طغيان هيتلر چه گذشت ، و چگونه مردم آن با تسليم شدن به