مىرساند ؟ و آيا / 209 پسر عمويت كه به باطل همهء مال تو را خورده است ، با آن قاضى محكمه كه حق تو را از حلقوم او بيرون كشيده با يكديگر برابرند ؟ و مال ثروتمندى كه خون محرومان را مىمكد ، چه سودى مىتواند براى تو داشته باشد ؟ و فقر پير مردى كه در كنار تو با ملايمت و خوشى زندگى مىكند ، چه زيانى براى تو دارد ؟
عقل به فاسد بودن همهء اين مقياسها حكم مىكند ، و آنچه مقياس است حق است ، و هر كه از آن پيروى كند با او دوست مىشويم ، و با هر كس كه مخالف آن باشد دشمنيم ، و هر رابطهء ديگرى كه با ما داشته باشد باز چنين است .
چون كافران به تبعيت از باطل ، با همهء خطرهايى كه براى ايشان و براى بشريت دارد پرداختند ، ما آنان را همچون دشمنان خود در نظر مىگيريم ، و لو اين كه با زبان ما سخن بگويند ، و در وطن ما ساكن باشند ، يا از خويشاوندان ما باشند .
در صورتى كه از نزديكى با مؤمنانى كه پيروى حق مىكنند ، احساس راحتى و آسايش مىكنيم ، بدان سبب كه حق براى همهء ما سودمند است ، حتى اگر زبانهاى ما هر چه بيشتر از يكديگر دور باشد ، و زادگاهها و خويشاونديهاى ما نيز چنين بوده باشد .
ذلِكَ بِأَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا اتَّبَعُوا الْباطِلَ وَ أَنَّ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِنْ رَبِّهِمْ
و از آن نظر چنين است كه كافران پيروى از باطل مىكنند ، و كسانى كه ايمان آوردند پيرو حقند كه از پروردگارشان است .
عقل حق را مىشناسد ، ولى نه با آن اندازه از وضوح كه از همهء تفصيلات جزئى آن مطمئن باشند ، در صورتى كه وحيى كه عقل ما را به آن هدايت مىكند ، مجملهاى عقل را به تفصيل آشكار بيان مىكند . مثلا ، عقل به خوبى عدالت حكم مىكند ، ولى گاه عقل در اين باره كه آيا فلان عمل مطابق با عدالت است يا نه ، حيران و سرگردان مىماند ، و در اين جا است كه وحى به تفصيل حكم وحى را دربارهء آن بيان مىكند و آن را از گنجينههاى نهانى عقل بيرون مىآورد ، و از نهفتههاى علم استخراج مىكند ، و نيز از آنچه از احكام شرع به دست مىآيد .