خود قرار دهد ؟
[ 32 ] و آيا كسى مىتواند از حكومت خدا بگريزد ، و از مرزهاى تسلط او بيرون رود ؟ چگونه ممكن است چنين چيزى صورتپذير شود در صورتى كه هر ذرّه در وجود وى قائم به او سبحانه و تعالى است ؟
وَ مَنْ لا يُجِبْ داعِيَ اللَّهِ فَلَيْسَ بِمُعْجِزٍ فِي الْأَرْضِ
و هر كس دعوت خوانندهء به خدا را اجابت نكند ، در زمين نمىتواند عاجز كننده باشد .
پس نمىتواند از عاقبت شوم كفرش بگريزد و به هر جاى اين زمين برود در تصرف پروردگار او است . او را گريختن بدان گونه عاجز نمىكند كه يكى از ما را گريختن ديگرى از حوزهء تسلط او عاجز مىسازد .
وَ لَيْسَ لَهُ مِنْ دُونِهِ أَوْلِياءُ
و جز او دوستان و سرورانى ندارد .
تا به يارى او برخيزند ، على رغم آن كه آدمى چنان گمان مىكند كه طايفه يا خانواده يا حزب و پاشگاه او براى يارى كردن به او در هنگام رو به رو شدن با عذاب ، شتابان به يارى و مساعدت او بر مىخيزند ، ولى اين گونه ياريها در برابر عذاب خدا كه همگان را شامل مىشود ، سودى ندارد .
آرى ، خلاصى از عذاب با گريختن به سوى خدا ممكن است و پناه بردن به حريم پهناور عفو و بخشش او براى فرار از هيبت انتقامش ، ولى اين نيز مشروط بر آن است كه شخص دعوت خوانندهء به خدا يعنى رسول را اجابت كرده باشد .
أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
اين گونه كسان در گمراهى آشكارند .
گاه انسان گمراه مىشود ولى چنان مىپندارد كه بر هدايت است ، ولى گمراهى بشر از پروردگارش را نمىتوانيم / 184 پسنديده جلوه دهيم يا آن را پوشيده نگاه داريم ، چه گمراهيى آشكار است ، و به كار بردن قياس و مقايسه ميان خدا و خلقش قياسى باطل است . آيا چنين نيست ؟ پس چگونه ممكن است انسان چنان گمان كند كه آن كه خدا او را آفريده است مىتواند وى را از خشم پروردگار جبّارش برهاند .
[ 33 ] و عذاب كوچكتر در اين زندگى گواهى بر عذابى بزرگتر در آخرت