خندق براى مواجههء با سلاحهاى متعارفى است نه با سلاحى اتمى .
چنين است گوش و چشم و قلب از افزارهايى كه براى رويارويى با خطرهاى عادى به كار برده مىشود ، و براى كسى كه مخالف ارادهء خدا باشد كارى از آنها ساخته نيست .
إِذْ كانُوا يَجْحَدُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ
چه آنان منكر آيات خدا بودند ، و آنچه كه آن را استهزا مىكردند بر سرشان آمد .
از حقايق بزرگى كه منكر آنها بودند ، و آنها را ريشخند مىكردند . هيمنها همچون صاعقه بر ايشان نازل شد ، و بر كسانى كه در خط باطل ايشان حركت كنند نيز چنين خواهد شد .
/ 174 [ 27 ] پيوسته بر طبيعتى كه در پيرامون ما است ، آثارى مشاهده مىكنيم كه از سنّتهاى خدا در تاريخ حكايت مىكنند ، پس اين شهرهايى كه در اطراف ما است بر اثر گمراهى گذشتگان از حق بدين صورت در آمده است . ولى آيا ناگهانى و بدون شنيدن هشدار چنين شدهاند ؟ هرگز . . .
افراد قبيلهء قريش بر شهرهاى مدين و ثمود در سفرهاى تابستانى خود به سوى شمال ، و بر شهرهاى احقاف در هنگام سفرهاى زمستانى خود به طرف جنوب مىگذشتند و ويرانههاى آنها را مشاهده مىكردند ، و قرآن آمد كه آنان را با عبرت گرفتن از اين شهرهاى فرو ريخته و چاههاى بيكار مانده بصيرتى بخشد ، و آنها را حكايت كننده از انسانيت در ضمن عبور آن از ميان اسلاف ايشان قرار دهد تا شايد با بهره بردارى از تجارب ايشان به سعادت برسند .
وَ لَقَدْ أَهْلَكْنا ما حَوْلَكُمْ مِنَ الْقُرى
و شهرهايى را كه در پيرامون شما بود ويران و ( مردمان آنها را ) هلاك كرديم .
در هر شهرى كه زندگى مىكنى بر شهرها و روستاهاى پيرامون جايگاه خود بگذر . در كنار ويرانههاى آنها توقف كن و با آثار گذشتگان به گفتگو بنشين و از آنها بپرس كه : چرا هلاك و ويران شدند ، و پيش از اين كه خودت عبرتى براى ديگران شوى ، از آنها عبرت بگير ؛ در همهء سرزمينها از اين آثار گذشتگان وجود