وَ جَعَلْنا لَهُمْ سَمْعاً وَ أَبْصاراً وَ أَفْئِدَةً
و براى ايشان گوش و چشم و قلب قرار داديم .
بدان سبب كه آنان به اين دستگاهها مجهّز بودند ، چنان مىپنداشتند كه اينها مىتواند سبب رهايى ايشان از عذاب خدا شود . و از آن روى چنين است كه انسان در آن هنگام هلاك مىشود كه ضعيف يا جاهل يا غافل باشد ، و آن قوم چنين نبودند و با وجود اين در آن هنگام كه خدا اراده كرد هلاك شدند .
/ 173
فَما أَغْنى عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَ لا أَبْصارُهُمْ وَ لا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْءٍ
پس از چشم و گوش و قلب كارى براى ايشان بر نيامد .
انسان هنگامى از اين اندامها فايده مىبرد كه به آيات خدا مؤمن باشد ، ولى چون به آنها كافر شود دريافتن راه درست بهرهور شدن از آنها گرفتار خطا مىشود . . .
آيا نديدهاى كه آن كس كه بهترين وسيلهء حركت را در اختيار دارد ، در صورت خطا كردن در راه حركت ، اين وسيله كارى براى رسيدن او به مقصد نمىتواند انجام دهد ؟ ! و به همين گونه است كسى كه به حقايق بزرگ ايمان ندارد ، از معرفتى كه نسبت به حقايق جزئى دارد كه در زمينهء آن حقايق بزرگ قرار گرفتهاند ، نمىتواند بهرهبردارى كند ، و همچون كسى است كه نمىداند دشمن او بومب هستهاى در اختيار دارد ، ولى در آن مىكوشد كه از شمارهء زرهپوشهاى او آگاهى پيدا كند . .
چنين كسى قطعا در نبرد گرفتار شكست خواهد شد .
چنين است كسى كه به نيروى خدايى اعتقاد ندارد كه باد تند و سخت را بر قوم عاد فرستاد تا به اذن پروردگارش همه چيز آنان را از ميان برد ، يا فرعون و كسانى را در دريا غرق كرد . چنين كسى نمىتواند هرگز ، مثلا ، از دانستن اصول مهندسى يا چگونگى تنظيم ارتش ، بهرهاى به دست آورد ، بدان سبب كه اين همه براى وقتى است كه پاى خطرهاى ساده در ميان باشد ، و مقاومت كردن در مقابل يك تغيير شكل طبيعى هولناك چيزى برتر از اين تواناييهاى در نظر گرفته شدهء ما است . . . و مثل ما مثل كسى است كه بخواهد خندقى ژرف در هنگام رو به رو شدن با يك سلاح اتمى حفر كند . . . چنان كسى فريب خورده است ، بدان سبب كه