إِنَّهُمْ كانُوا خاسِرِينَ
و آنان از زيانكاراناند .
و بر ما است كه از سرگذشت آنان عبرت بگيريم و به كفر ورزيدن مبادرت نكنيم و در توبه بر روى ما تا ابد بسته نشود ، و كسى نگويد كه : هم اكنون كافر مىشوم ، و اگر خواستار ايمان باشم راه آن به سوى من باز است . هرگز چنين نيست . . . فرصت ايمان محدود است ، و ممكن است تا ابد از تو سلب شود .
در اين درسى براى خوانندهء به حق است تا خود را از اين كه چرا بعضى از مردم ايمان نمىآورند متأسف و ناراحت نكند ، چه شايد آنان از كسانى باشند كه خدا بر دلهاى آنان مهر زده است و هرگز قدرت و توانايى ايمان آوردن نخواهند داشت .
[ 19 ] براى آن كه كسى چنان تصور نكند كه تقسيم مردمان به بهشتى و جهنمى بىدليل و دلبخواه است ، سياق ما را به آن راهنمايى مىكند كه اعمال مردم است كه آنان را به سرنوشت نهايى ايشان راهنمايى مىكند كه يا بهشت است و يا جهنم ، و تأكيد بر آن است اين امر كه بهشت را درجاتى است و جهنم را دركاتى ، و منزلگاههاى اهل بهشت يا اهل دوزخ نيز به اعمال آنان تعيين مىشود ، تا هيچ گونه شكى در آن باقى نماند كه بر ايشان / 159 ستم مىرود ، بلكه همگان جزا و پاداش عملى را كه انجام داده بودهاند در بهشت يا دوزخ به دست مىآورند .
وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا
و براى همه ، بنا بر عملى كه انجام دادهاند ، درجاتى است .
ظاهرا مقصود از « و لكل » اهل بهشت و اصحاب آتش است كه هر يك از آنان بر حسب كارشان در يكى از اين دو جا درجه و منزلگاهى دارند .
وَ لِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمالَهُمْ
و اين براى آن است كه جزاى كامل اعمالشان را به ايشان بدهيم .
و چنان باشد كه :
وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
بر هيچ كس ستم نرود .
پس هر كس كه به سنگينى ذرهاى كار خير كرده باشد ، پاداش آن را در